"Enter"a basıp içeriğe geçin

Mitanniler: Uzun yıllar hüküm sürmüş Kürt Devleti

Mitanniler, M.Ö. 1500 ilâ M.Ö. 1300 yılları arasında Anadolu ve Kürdistan’da hüküm sürmüş bir devlettir. Halk Hurrilerden oluşmaktayken, yönetici sınıf büyük oranda taşıdığı isimlerden dolayı Indo-Aryan olduğu düşünülen elitlerden oluşmaktaydı. Mitanni, Hititler’in yıkılışından sonra bölgesel bir güç oldu. Son krallarının adı II. Şattuara idi. Kayıp prens (veya kral) Jiar-Jiara (Mitanni kral listesinde adı geçmez ve II. Şattuara’nın oğludur), efsanevî bir kişiliğe sahiptir.

loading...

Hurri İmparatorluğu’nun ardından kurulan, tarihte Aryen Hanedanlığı’nın ilki olan Mitanni Devleti ilk defa Diyarbakır, Urfa, Mardin ve Sincar arasında yapılanmıştır. Kuruluş aşamasından sonra Mitanni Devleti, M.Ö 1500-1350 yıllarında bir dünya imparatorluğuna dönüşmüştür.


Mitanni; Mezopotamyayı içine aldığı gibi Arrafa ve Mukiş gibi küçük krallıkları da içine alır.
Mitanni tarihinde karşılaştığımız birkaç terim, imparatorluğun büyüklüğünü sembolize eder. Bu terimler; Mitanni, Hanigalbat, Subartu ve Nahrima’dır.

Hanigalbat; bu terim Akad dilinde kullanılmaktadır. Bu kavram Akadlar tarafından Mitanni devletine isim olarak verilmiştir.

Nahrima; Mısır dilinde kullanılan bir kavramdır. Mısırlılar Fırat ve Asi ırmakları arasında bulunan Mitanni bölgesine bu ismi vermişlerdir.M.Ö 16. yüzyıl, Mitanni uygarlığının genişlediği ve belirleyici bir güç haline geldiği önemli bir yüzyıldır. Çünkü bu dönemde Mitanni Uygarlığının sınırları Fırat Nehri ve Balih Irmağı ve de Yukarı Osroen adındaki bölgeyi kapsamıştır. Bununla beraber Mitannilerden olan Xanikalbat kabilesi de Nusaybin kentinde bir hükümet kurmuştur.

loading…



Mitannilerin başkentinin Mardin’in yakınlarında bir yer olan Waşukani olduğu, tarihi kaynaklarda geçmektedir. Fakat Waşukani’nin yıkılmasından sonra başkent olarak seçilen yer yine Mardin yakınlarında olan TADA kentidir. Mitanni devleti 200 yıllık tarihi boyunca bir çok yeri ele geçirmiş, ülke sınırlarını sürekli genişletmiştir. Ele geçirdikleri sınırlar arasında Arrafa (Kerkük) Krallığı ve Mukiş Krallığı da vardır.

Hukuk sistemi Babil modeline göre düzenlenmiştir. Hukuki sistemdeki düzenli ilerleyişle beraber ekonomik sistemde de düzene koyulmuş bir çalışma vardır. Ekonomik sistemi yürüten kişiler krala bağlı olan memurlardır.Tarihçi Speiser göre Mitaniler Arı ırkına mensup ve Kürtlerin ecdatlarından, Zagros topluluğunun bir bölümünü teşkil eden Subaruların bir koludur.
Mitannilerin yaşadığı aynı coğrafik bölgelerde yaşayan Kürt aşiretleri halen Mitanni adını Mattini, Motikan/Moti gibi şekillerde yaşatmaktadır.

Askeri sistem ise savaşların şartlarına göre şekillenmiştir. Savaşta atlı arabalar faal olduğu gibi, piyadeler de şehir ve kale çevrelerinde nöbetle ülkeyi koruma altına almışlardır. Bu nöbetçi askerler on kişilik gruplar halinde oluşturulmuşlardır. Komutanlarına ise Hurri diline göre “onbaşı” denilmiştir.

Mitanniler, ülke yönetiminde de büyük başarılar elde etmişlerdir. Hem coğrafi konumları gereği hem de yönetimdeki politik güçleri başarıyı ve genişlemeyi beraberinde getirmiştir.

Coğrafi konumları, Mitannilerin bu başarı ve genişlemelerinde önemli bir etkiye sahipti. Çünkü Mezopotamya’dan Karadeniz’e, Mısır’a, Akdeniz’e giden önemli yollar bu ülke içinden geçmekteydi. Mitanniler güçlü oldukları ve devlet sistemine geldikleri aşamada, farklı devletlerin saldırıları ile karşı karşıya gelmişlerdir.

Bunlardan birincisi; Mısır’ın M.Ö 1445’te yaptığı saldırılardır. Mısır kralı III. Tutme Suriye’ye bir sefer düzenledi. Bu sefer sonucunda Mitanni ülkesi işgal edildi. Mitanni Krallarından Şauşşattar’ın döneminde ise Mısırla ilişkiler olumlu yönde ilerledi. Yeni hanedan, Mısır ile dostluk antlaşmaları imzaladı. 53 yıl süren bu antlaşma ile ülkeler arası ilişkiler belirleniyor, kararlar bu antlaşmaya göre alınıyordu.

Mitanniler’e yönelik saldırıları olan diğer bir devlet ise Hitit Uygarlığıdır. Mitanni devletinde ortaya çıkan iç çatışmalar ilerlemeyi durdurdu. Mitanni içinde bir iç savaş başladı. III. Aratatam ve Mativaza halkı iç çatışmalarla 2 bölüme ayırdı. Mativaza taraftarları ve askerleri Hitit Kralı Şüpülülüma’ya sığınıp ondan yardım alarak Mitanni devletinin başına geçmek için mücadele etti. Hitit Devleti ile birleşen Mativaza, Mitanni devletini ele geçirdi. Ve Mitanni devleti Hititlere bağlandı. Mitanni devletinin bu durumu Asurluların bağımsızlıklarını kazanıp güçlenmelerini sağladı. Ve artık Asurlular da bölge içinde etkin olmaya başlamışlardı.

Asurlular, Mitanilere saldıran üçüncü devlet oldu. Asur Kralı Asur Uballit M.Ö 1330’da güçlü bir orduyla Yukarı Mezopotamaya’ya hareketle Mitanni ordularını yenip bölgeyi Asur devletine bağladı. Asur ve Mitanni arasında geçen çatışmalar Vassata (M.Ö 1290–1275) zamanında da devam etti.

loading...

Asur Kralı I. Salamanassar M.Ö 1275’te Hanigalbat kralı için artık farklı şeyler planlıyordu. Asur’un yaptığı son hamle Hanigalbat Kralı’nın ordusunun suyunu kesmek ve onları susuz bırakmaktı. Ordunun susuz kalması yenilgiyi beraberinde getirdi. Aynı yıl II. Satuar yönetiminde olan Hanigalbat halkı Asur devletine karşı ayaklandı. Ardından Asur Kralı I. Salamanassar M.Ö 1250’de ortaya çıkan ayaklanmayı bastırdı.
Bu şekilde Mitanni ülkesi Hitit devleti ve Asur devleti arasında paylaşılmış oldu. Halk dağlık bölgeye çekilip, Urartu yapılanmasını ortaya çıkardı. Bu geçen dönem içinde halk, dil alanında da önemli gelişmeler kaydetti. Mitanniler, Hitit uygarlığı ile ittifak kurarak Mısır devletine karşı savaşmışlardır. Bu savaşların ardından bu üç büyük devlet arasında ünlü Kadeş Antlaşması imzalanmıştır. Bilindiği üzere bu antlaşma insanlık tarihinin bilinen ilk yazılı antlaşmasıdır. Bu antlaşma günümüzde, Birleşmiş Milletler Genel Merkezi’nin duvarında asılıdır. Kadeş Antlaşması o dönemde barış, kardeşlik ve huzuru ortaya çıkaran ve devam ettiren bir antlaşma olmuştur.

1400 tarihlerine doğru firavun İkhonaton yani IV.Amenofis
devrinde, bu hükümdarın yapmak istediği din devrimi neticesinde içerde baş
gösteren sarsıntılarla, yavaş yavaş Mısır eski nüfuzunu kaybetmeye başlar.
Mitanni, doğuda Asur’lulara karşı, batıda Hitit’lilere karşı yalnız kalır. Bu
dönemde Mitanni içinde iki görüş oluşmaya başlamıştır: Birincisi, Mısır’la olan
ittifaka sadık kalmak, diğeri Mısır’lıları bırakarak günden güne kuvvetlenmeye
başlayan Asur’lularla anlaşmaktır. Bunlardan birincisini kral Tušratta, ikincisini
de kardeşi Artatama temsil etmiştir.
Bu sırada Mitanni kral sülalesinin fertleri arasında baş göstermiş olan
ayrılıklar da, I.Şuppiluliuma’ nın işini kolaylaştırmıştır. I.Šuppiluliuma arkasını
emniyete aldıktan sonra doğrudan doğruya düşmanın kalbine Mitanni
devletinin idare merkezi Wašuganni ‘ye saldırır. Bu sırada Mitanni kralı
Tušratta, IV. Amenofis‘e yolladığı mektuplarda devamlı yardım rica etmektedir.
Fakat Mısır kralı yeni kurduğu dinin heyecanı içinde bulunduğundan dünya
işleri politika onu artık ilgilendirmiyordur. Hitit kralı I.Šupiluliuma, yapılan
savaşta Tušrattayı büyük bir hezimete uğratır, baş gösteren kargaşa arasında
Tušratta oğullarından birisi tarafından öldürülür Wašuganni’nin düşmesi ile
Mitanni devleti ortadan kalkmıştır

Nusaybin’in 3 km kuzeyindeki Gırnavas Tepesi’nde yapılan kazı çalışmalarında ortaya çıkmış olan mezarların Mitanni Prenseslerine ait olduğu belirlenmiştir. 29.04.2006 tarihinde Duhok şehrinde de aynı izlere rastlanmıştır. Bir çiftçi tarlasını sürerken bazı heykeller ve üzerinde resim olan bazı tarihi eserler bulmuştur. Arkeologların yaptığı incelemeler sonucunda bu eserlerin Mitanni dönemine ait olduğu ortaya çıkarılmıştır.

Mitannilerin kalıntılarıyla ilgili olarak ilki 1880’de olmak üzere, Qazanê (Urfa Konuklu köyü), Qarqamiş (Antep – Karkamış), Kelazan (Elaziz Kalesi), Sêgir (Diyarbakır Üçtepe), Xawuştran (Diyarbakır’ın Bismil ilçesine başlı Kavuşturan Höyük Köyü), Tirban (Siir – Türbehöyük), Gircafer (Malatya – Cafer Höyük), İzollu (Malatya), Pirotan (Pirotlu Malatya), Gundê Şêran (Malatya ‘ Aslanlı Köyü), İsahöyük (Malatya) Halep, Rassulayn (Suriye) Musul (Ninewe) ve Kerkük (Nuzzi) kazıları yapılmıştır. Türkiye sınırları içerisindeki kazıların çoğu baraj alanı kurtarma kazıları olarak yapılmış ve kalıntıların çoğu kurtarılamamıştır. 1979 yılında başlayan Karakaya Barajı alan kurtarma kazılarının İsahöyük ve İzollu’dan sonraki ayakları başlamadan sona erdirilmiştir.

Bazı Mitani krallarının adları:

# Kirta M.Ö. 1500 – 1490
# Suttarna I M.Ö. 1490 – 1470
# Baratarna M.Ö. 1470 – 1450
# Parsatatar M.Ö. 1450 – 1440
# Sauşsattar M.Ö. 1440 – 1410
# Artatama M.Ö. 1410 – 1400
# Suttarna II M.Ö. 1400 – 1385
# Artaşumara M.Ö. 1385 – 1380
# Tuşratta M.Ö. 1380 – 1350
# Mattivaza M.Ö. 1350 – 1320
# Sattuara I M.Ö. 1320 – 1300
# Vaşasatta M.Ö. 1300 – 1280
# Sattuara II M.Ö. 1280 – 1270

loading…


loading...

Şîroveya Ewil Tu Bike

Bir Cevap Yazın