"Enter"a basıp içeriğe geçin

Kürtlerin Dini İnanışları

Kürtlerde din, bugün Kürtler’in yaşadığı coğrafi bölge olan Kürdistan, İslamiyet’ten önce, resmi dini Zerdüştlük olan Sasani İmparatorluğu’nun egemenliğindeydi. Bundan önce, Partlar devrinde Hıristiyanlığı yaymak isteyenler burada bazı Musevi Kürt gruplara rastladılar. II. Şapur döneminde ezilen Hıristiyanlar, ancak 5. yüzyılda tekrar örgütlendiler ve Kürtler’i hıristiyanlaştırmak için piskoposlar gönderdiler.[1] Kürtler, dini bakımdan heterojen bir halk olup aralarında birçok farklı dine mensup gruplar vardır. Kürtlerin çoğunluğu SünniMüslümandır.[2] İslamiyet’in ortaya çıkması ile Kürtlerin büyük çoğunluğu Müslüman oldu.

loading...

Zerdüştlük

Kürtler’in İslamiyet, Hıristiyanlık ve Musevilikten önceki dini olan Zerdüştlük, M.Ö. 660-583 yılları arasında yaşamış olan Zerdüşt tarafından kurulmuştur. Medler zamanında bölgesel bir din iken Pers İmparatorluğu döneminde resmi din olmuştur ve resmiyetini Sasaniler’in yıkılmasına kadar korumuştur. Zerdüşt, Medler’in Magi aşiretine mensuptur ve Urmiye yakınlarındaki Rey şehrinde doğmuştur.[3]

Zerdüştlük, Kürtler tarafından da benimsenmiştir. Öyle ki; Zerdüştlüğün en kutsal üç büyük ateş tapınağından biri olan Azarguşasp Tapınaği Doğu Kürdistan’daki Kürt şehri olan Bicar’ın kuzey bölgesindeki kutsal Ganzak‘ta (Günümüzde Takab) inşa edilmiştir. Kutsal ateş tapınaği, daha sonraları yerli inançların ibadet yeri haline gelen Auzhdiş-takara yani “Avatarlar Tapınaği”na dönüştürülmüştür. Tapınağin kalıntıları hala ayaktadır.[4]
Arab-Müslüman ordusunun 642 yılında Şehrizor ovasında Zerdüşt olan Kürtler ve Sasaniler ile savaşarak Sasaniler’i yıkana kadarki döneme kadar yoğun miktarda Zerdüşt Kürtleri’nin olduğu kayıtlara geçmiştir. Günümüzde ise Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nde ilk Zerdüşt Kürtler ibadethanesi açılmıştır ve tahmini Zerdüşt Kürt sayısının 100.000 olduğu ve hızla arttiği iddia edilmiştir.[5][6][7]

İslamiyet

Kürtler’in İslam dini ile tanışmaları Hz. Muhammed döneminde Müslüman olan Kürt sahabeler Zozan ve Caban el-Kurdi’nin varliği sayesinde islam dini ile tanıştıkları anlaşılıyor.[8][9][10][11] Ancak Kürtler’in kitleler halinde İslamiyet ile tanışması, Ömer’in, Zerdüşt Kürtler ile Zerdüşt Sasaniler‘e karşı Şehrizorovasında Sasaniler’i resmi olarak yıktığı 642 yılı savaşı ile karşılaşmışlardır.

Kürtlerin çoğunluğu Sünni Müslüman olup çoğunlukla Şafii mezhebine bağlı olmakla beraber Kürtler içerisinde kayda değer sayıda Şii nüfus vardır ve daha az sayıda Hanefi’de bulunmaktadır. Horasan bölgesinde (Özellikle Kuzey Horasan Eyaleti) 1 ila 1,5 milyon dolaylarında Şii Kürtler yaşamaktadır ve Kürtler’in %5 ila %7’sini oluşturmaktadırlar. 12 İmamlar akımını benimseyenler de mevcuttur ve özellikle İran’da Doğu ve Güney Kürdistan’ın Kirmanşah, Kengevar, Hemedan, Kurva ve Bicar şehirleri çevresinde, çok daha az sayıda Türkiye’de, Batı Kürdistan’ın sınırındaki Malatya, Adıyaman ve Kahramanmaraş şehirleri ve çevresinde yerleşiktirler.[12] Şafii Kürtler’in neredeyse tamamını Kurmanç Kürtler’i oluşturmaktadır ve tam tarihi bilinmemekle birlikte Sünnet’e uymakta olan imamlardan biri olan İmam Şafi mezhebini benimsemişlerdir.[13]

slam dinine geçişle beraber Kürt halkı büyük şahsiyetler yetiştirdi İslam’ın Altın Çağı’ında İbrahim el-Mavsili ve Ziryab gibi müzikologlar, El Cezeri , Dinaveri, Ebu’l Fida, Musa Kemaleddin ve Fahreddin Ahlatî gibi bilim insanları, Abdussamed Babek, Ali Hariri, gibi Kürt edebiyatçılar, Macid el-Kurdi, Şemseddin Şehrezuri, Ömer Sühreverdî, İbn-i Salah el-Kurdî, Ali İbnü’l-Esîr ve İbn-i Hallikân gibi çok sayıda İslam alimleri, filozoflar, tarihçiler ve yazarlar yetişti.[14][15]. Ayrıca bu dönemde çok sayıda camii, hastane, çeşme ve medreseler inşa ettiler. Kürt medreseleri aynı zamanda Kürtlüğün sürdürüldüğü, geleneğinin yaşandığı, ulusal kişiliğin korunduğu bir alandı.[16] Günümüzde Türkiye sınırları içerisindeki ilk camii olan Ebul Manucehr Camii Şeddadiler emiri olan Menücehr ibn Şavur tarafından inşa edilmiştir.[17]

Hıristiyanlık

Kürtler’in Hristiyanlığa ilk kez ne zaman geçmiş oldukları bilinmemekle birlikte Kürdistan ve Anadolu’da 5. yüzyıl’da “Yezdanizm” inancına bağlı Kürtler’in hıristiyanlaşma süreci başlamıştı.[18] Hıristiyan Kürtler’in nüfusları hiçbir zaman tam olarak belirlenememiştir ancak buna rağmen 1908 yılında Suriye’de yerleşik Milan ve Beraz aşiretlerinde bir kısım, Hakkâri’de Pinyaniş aşiretinde 500 aile, Tur Abidin’in Haverka aşiretinde 900 ailenin Hıristiyan olduğu belirtilmiştir.[19]

Yahudilik

Yahudiler ilk kez Kürdistan’a 2800 yıl önce Asur kralı III.Şalmaneser tarafından yerleştirildikleri ve İsrail’in On Kayıp Kabilesi’nden ikisi olan Dan ve Naphatili’leri temsil ettiğine inanılır. Bu bilgiler Yahudi kutsal kitabı olan Talmud’da geçmektedir.[20]

Hoshea’nın dokuzuncu hükümdarlık yılında Asur Kralı Samara’yı aldı ve İsrail kavmini Asur içlerine taşıdı ve onları, Hanah’a ve Habor (Habur), Gozan nehri yakınlarına ve Medlerin şehirlerine yerleştirdi” Tevrat-(Kings 17:6)

Kürtler ile Yahudiler arasında çeşitli genetik araştirmalar sonucunda akrabalık/ilişki olduğu ortaya çıkmıştır.[21] Milliyetçi olan Yahudiler’in buna rağmen Talmud’da Kürdistan’dan din değiştirenlerin (Yahudi olmak isteyenlerin) kabul edileceği geçmektedir. Kürt aşireti olan Hadhabani‘nin geçmişte Hadiabene’nin tarihteki ilk Yahudi devleti olmuştur.[22] Günümüzde 150 ila 200 bin arasında Yahudi Kürt nüfusu vardır.[23][24] İlk kadın haham olan Asenath Barzani ünlü Yahudi Kürtlerden’dir.[25]

Yezîdîlik

Yezîdîler ya da Ezidiler (Arapça: يَزِيدِيَّةٌ, Farsça: یَزِیدِیَانْKürtçeیَزِیدِیَانْ veya Êzidîtî), çoğunlukla Kürtçe konuşan etnik-dinî bir topluluğa verilen isimdir.

Bu topluluğun Zerdüştlük ve eski Mezopotamya dinlerinden uzanan dinî inançlarına Yezidilik ya da Ezidilik denilmektedir. Ezidiler, temel olarak târihte Asurluların bir parçası olan Irak’ın Ninova bölgesinde yaşamaktadırlar.

“Ezidi” kelimesinin bu dinin tanrısı olan Azda kelimesinden türetildiği iddia edilmektedir. Kürt dilinde “Tanrı” ismini karşılayan iki kelime mevcuttur: Bunlar “Ezda” ve “Xweda”‘dır. Ezda beni yaratan, veren ve var eden anlamlarına gelmektedir. Xweda ise kendiliğinden var olan anlamına gelmektedir.

Yezidiliğin önceki ilahî dinlerde anlatılan Düşmüş Melek’in yaratıcının buyruğuna rağmen insan karşısında eğilmeyip saygı göstermemesi, onun aslında ne kadar asil olduğunun tüm Evren’e ispâtıdır ve yaratıcı tarafından sınanmıştır. İşte bu sınavı başarı ile verip tüm insanlığın ve dünya işlerinin başına geçme hakkını kazanmış diye düşünülür.

Yezdanizm

Yezdânizm[1][2] İslâmiyet’e Bahâîlik’ten de uzak kalan inançlar topluluğu[3] – Zentçe “Yazata” kelimesi ile aynı mânâya gelen ve Kürtçedeki “tapılmaya değer” anlamındaki “Yazdân” kelimesinden Zerdüştlük mefhumunu ifade etmek maksadıyla üretilen bir ihtira.[1]İslâmiyet’te Allâh’ûr-Râhman’ûr-Râhîym olarak adlandırılan Tanrı, Mecûsîler’e göre “Yezdân” (tüm hayırların yaradanı olan “Hayır Tanrısı”) olarak bilinmekteydi.[4]

loading...

Yâresânilik

Ehl-i Hakk (Kürtçeﯼاڔﮦساﻥ Yâresân, Farsça: اهل حق Ehl-i Hak; Çoğunlukla İran’da yaygın olan, heterodoks bir Şiî inanışıdır. Musa el-Kâzım soyundan geldiği öne sürülen ve Hacı Bektaş-ı Veli ile özdeşleştirilen “Sultan Sahak” tarafından batı İran’da 14. yüzyılınsonlarında Zerdüştlük inancından beslenerek kurulan, Kur’an-ı Kerîm’i ve Muhammed’in peygamberliğini kabul etmeyen, fakat Ali bin Ebu Talib’in Tanrılığı[1] temeli üzerine dayanan, ve “Kelâm-ı Serencâm” adlı kitabı dînî öğretilerinin temeli olarak kabul eden inanç.

Kaynakça

  1. ^ P.Labourd,Le christianisme dans I’Empire Perse sous la dynasite Sassanide (Sasani yönetimindeki Pers İmparatorluğu’nda Hıristiyanlık).s.224-632,Paris 1904
  2. ^ Philip G. Kreyenbroek (1996). “Din ve Kürdistan’da Din”. Kürt Kültürü ve Kimlik. Zed Books Ltd.. ISBN 1856493296.
  3. ^ Herodot Tarihi,1.kitap sayfa 132.
  4. ^ Mehrdad izady,Kürtler.sayfa 245
  5. ^ http://rudaw.net/NewsDetails.aspx?pageid=180993
  6. ^ http://www.dunyabulteni.net/haberler/349658/kuzey-irakta-bin-400-yil-sonra-zerdust-ibadethanesi
  7. ^ http://www.haberturk.com/dunya/haber/1073873-isid-yuzunden-kurtler-zerdust-oluyor
  8. ^ Mehrdad İzady, Kürtler, sayfa 250
  9. ^ http://arsiv.taraf.com.tr/haber-kurt-sahabeler-147694/
  10. ^ Alusî,17/67; 26/1-2-1-3
  11. ^ http://www.risalehaber.com/kurtler-ve-islamiyet-1-15675yy.htm
  12. ^ Mehrdad İzady, Kürtler, sayfa 251-250
  13. ^ Thomas Bois, Kürtler ve Kürdistan, sayfa 148
  14. ^ Mehmed Emin Zeki, Kürt ve Kürdistan Ünlüleri ISBN 9789757861126
  15. ^ http://www.britannica.com/biography/al-Dinawari
  16. ^ Şerefname, Kahire, sayfa 96 ve 97
  17. ^ http://www.iranicaonline.org/articles/shaddadids
  18. ^ Asurolog ve Sami dil bilimcisi G.R.Driver,Kürtler’de Din,Bulletin of the School of Oriental Studies,Londra Üniversitesi,1922,sayfa.208
  19. ^ Mark Sykes,1908,-Mehmet Yardımcı Kürtler,sayfa 146
  20. ^ Encyclopaedia Judaica,1295
  21. ^ Eşref Günaydın,Yahudi Kürtler,sayfa 32-33
  22. ^ Josephus,”Antiquities” 10.passim.
  23. ^ Berman, Lazar (September 30, 2013). “Cultural pride, and unlikely guests, at Kurdish Jewish festival”. timesofisrael.com.
  24. ^ “Kurdish Jewish Community in Israel”. Jcjcr.org. Archived from the original on 2013-07-28. Retrieved 2013-04-11
  25. ^http://judaism.about.com/od/womenrabbis/a/asenathbarzani.htm
  26. ^ Izady, Mehrdad R. (1992), The Kurds : a concise handbook, Washington & London: Taylor & Francis, ss. 170 passim, ISBN 0-8448-1727-9
loading...

Bir Cevap Yazın