"Enter"a basıp içeriğe geçin

Gûr Kürt Devleti

AFGANİSTAN TOPRAKLARINDA KÜRDİSTAN MELİKLERİ: GÛR KÜRD DEVLETİ

Mahabad Kurdî

loading...

1892 tarihli “Du Caucase au Golfe Persıque a Travers L’arménıe, le Kurdistan et la Mésopotmıe (Washington, 1892)” isimli eserin 373 sayfasında E. Reclus’tan yararlanılarak Afganistan ve Belucistan (Afghanistan et Beloutchistan) Kürd nüfusu 5,000 olarak verilmiştir. Şemseddin Sami ise 1899 yılında yayınladığı “Kâmusü’l-A’lâm” isimli eserinde bu nüfusu 170,000 olarak vermiştir. 1900-1920 yılları arasında Kürdistan’ın kurulması için çaba sarf eden ama her ne olduysa 1930 sonrasında Atatürke yağcılık çekip Atatürkün hayatına dair müstakil bir eser de yazan Mesud Fânî Bilgili ise, 1933 yılında Paris’te Fransızca olarak yayınladığı “La Nation Kurde et son évolution sociale/Kürdler ve Sosyal Gelişmeleri (Prof. Çev: Dr. Azmi Süslü, 1992)” isimli eserinde, Afganistan ile Belucistan’daki Kürd nüfusunun tespit edilmesinin zorluğuna değinmiş, “Tarih-i Kürdân/Kürdlerin Tarihi/Şerefnâme”den hareketle Belûcistan’da göçebe hayatı yaşayan, başta Brahua aşireti olmak üzere 350,000 Kürdün bulunduğunu, Afganistan Herat’taki Kürdlerin ise 20,000’i geçemediğini belirtmiştir. Hiçbir yazar, Kürdlerin ne zamandan beri ve niçin Afganistan, Pakistan, Hindistan ve İran’ın güneybatı bölgelerinde bulunduğuna yönelik bir bilgiye yer vermemiştir.

Mizancı Mehmet Murad Bey’in (1854-1917) İstanbul’da hicrî 1297-9/miladî 1881-3 tarihleri arasında hazırlamış olduğu ‘Tarih-i Umumi (Dr. Faruk Yılmaz, Berikan Yayınları, 2006-7)’ isimli eserinin üçüncü cildinin ‘Abbasiler devrinde ortaya çıkan devletler’ bölümünde Sistan/Beluçistan’daki ‘Kürd Melikleri’nden şu şekilde bahsedilmiştir: ‘Kürd hükümeti dahi Cengizi’lerin tecavüzünden sonra sureta onların himayelerinde teşekkül eden hükümetlerin biridir. Kürdistan Melikleri Sistan üzerinde (bugünkü Belucistan) hüküm sürerler ve ulema ve fuzalayı himaye ederler idi. Bunların sayısı sekiz olup saltanatları 130 yılı aşkındır (H. 628-761). İçlerinde en meşhur olan allâme Sadettin Taftazani’nin hamisi bulunan Melik Muizüddin Muhammed’dir. Kürd hükümeti Timurlenk’in zuhuruyla münkariz olmuştur. (ss:165-6)’.

Mizancı Murad’ın ‘Sistan üzerinde hüküm süren’ olarak yer verdiği Kürdistan Melikleri/Kürdistan Devleti; Muhammd b. Ali Şebankare-i’nin 732/1332 yılında yazdığı “Mecmu’l-Ensâb”, Yahya b. Ahmet es-Sihrindi’nin 838/1434 tarihli “Tarih-i Mübârek Şâhî”, Nizameddin Ahmed’in “Tabakât-ı Ekberî”, Muhammed Kâsım Firişte’nin (1552-1623) “Tarîh-i Firişte/Gülşen-i İbrahim” gibi klasik kaynaklarda ‘Gûr’, ‘Gûrîler’ olarak bahsedilen devlettir. Soykırımcı ve asimilasyoncu ‘Ümmet ve Halkların Kardeşi’ halklar, hiçbir şekilde bu Gûrî Kürd Devleti’nden söz etmediği gibi, Kürdler de bu konuda herhangi bir çalışmada bulunmamışlardır.

Gur adı, bugünkü Afganistanda bulunan coğrafi bir alanı ifade etmektedir. Bu alan Herat’ın doğu ve güneydoğusundaki Orta Afganistan’ın dağlık bölgesiyle Gürcistan’ın güneyi, Cûzcân, Ferahrûd ve Murgap nehirlerinin yöresindeki topraklardır.

Gurlular, Sultan Gıyâseddin döneminde Horasan ve Gur civarından Hindistan’a bir çok yeri ele geçirmiş ve İmparatorluk haline gelmişlerdi. Hârizmşah Alâeddin Muhammed tüm Gur topraklarını ele geçirip Gurlular Devleti’ne son vermiştir. Ancak doğuda beliren Moğollar, Cengiz Han önderliğinde Hârizmşahlar ve Gurlular’ın devlet kurup yaşadıkları tüm coğrafyayı istila edecektir. Moğollar Hârizmşahlar Devletini yıkar ve bu coğrafyadaki halkın oldukça büyük bir kısmını öldürerek bir daha Hârizmşahlar ve Gurlular adıyla devlet kurabilme imkanlarını ortadan kaldırır.

Gurlu Hükümdarları:  Muhammed b. Sûrî 390 (1000)Ebû Ali 401 (1011)Şîs (?)Abbas 451 (1059)Muhammed 458 (1066)Kutbüddin Hasan 492 (1099)İzzeddin Hüseyin 493 (1100)Seyfeddin Sûrî 540 (1146)I. Bahaeddin Sâm 544 (1149)Alâeddin Hüseyin 544 (1149)Seyfeddin Hüseyin 556 (1161)Gıyâseddin (Şemseddin) Muhammed 558 (1163), Müizzüddin (Şehâbeddin) Muhammed 599 (1203)Gıyâseddin Mahmud 602 (1206)II. Bahâeddin Sâm 609 (1212)Alâeddin (Ziyâeddin) Muhammed 611-612 (1214-1215).

Farsçaya hakim olanların Gûr Kürd Devleti üzerine çalışma yapması, Kürd Tarihinin saklanan, gizlenen yok edilmeye çalışılan bir çok noktasının gün yüzüne çıkmasını sağlayacaktır.

dirokakurdistan.com/tr/

 

loading...