"Enter"a basıp içeriğe geçin

Nairiler kimdir

Uruatri ve Nairi konfederasyonlarını içine alan ilk dönem, “Urartu’nun Proto Tarihi” olarak
da nitelendirilir. Adı geçen konfederasyonlar, Doğu Anadolu’da Van Gölü çevresindeki
topraklarda oturan “Feodal Beylikler” tarafından oluşturulmuştur.

loading...

Bu toplumları ırkî kökenleri, M.Ö. 3. binyılda Anadolu’da yaşayan Hurri kavimlerine dayanmaktadır. M.Ö. 13. yüzyılda, gelecekteki Urartu Devleti’nin temellerini oluşturan “Uruatri” ve “Nairi” adlarını taşıyan iki büyük siyasî birliğin, “Feodal Beylikler Konfederasyonu” şeklinde tarih sahnesine çıkmasının en başta gelen sebebi, Asur tehlikesi idi. Bu tehlike onları, aralarında birleşerek güç birliği yapmaya zorlamış ve “Uruatri”, kısa bir zaman sonra da “Nairi” adı altında tarih sahnesinde yerlerini almışlardı. Bu olay M.Ö. 13. yüzyıldan itibaren, Asur etkisine yönelik bilinçli, büyük bir karşı tepki olarak yorumlanabilir.

Urartu tarihi hakkında en eski bilgi, Asur kaynaklarına dayanmaktadır. Asur kralı I.
Salmanassar (M.Ö. 1274-1245), iktidarının 1. yılında Uruatri’ye karşı sefer ettiğini, 8
memleketi zapt ederek, 51 şehri tahrip ettiğini bildirmektedir.
I. Salmanassar’dan sonra Asur Devleti’nin başına geçen Salmanassar’ın oğlu ve halefi I.
Tukulti-Ninurta (M.Ö. 1244-1208) ise, kendisine ait kitabelerde, Doğu Anadolu’daki “Nairi
Ülkesi”ni zapt ettiğini, Nairiler’in 40 kralını mağlûp ederek, onları zincire vurduğunu,
askerlerinin kanlarını dere yataklarına sel gibi akıttığını ve ülkelerini Yukarı Deniz (Van
Gölü) sahilindeki ülkelerle birlikte egemenliği altına alarak haraca bağladığını ifade
etmektedir.

I. Tiglat-Pileser’in (M.Ö. 1114-1974) iktidara gelmesiyle birlikte, Asur kaynakları yeniden
Uruatri-Nairi konfederasyonu hakkında bilgi vermeye başlar. Ancak, M.Ö. 11. yüzyılın
ortalarında başlayan Arami göçleri nedeniyle, Uruatri ve Nairi hakkında verilen bilgiler
yeniden kesintiye uğrar.

Uruatri ve Nairi feodal beyliklerinin veya kabilelerinin birleşmek suretiyle bir devlet meydana
getirmeleri, M.Ö. 9. yüzyılın ortalarında olmuştur. I. Sarduri (M.Ö. 840-830) “Birleşik Urartu
Devleti’nin gerçek kurucusu”dur. Başkent Tuşpa da (bugünkü Van), bu kral tarafından
kurulmuştur.

I. Sarduri’nin oğlu İşpuiniş babasının ölümünden sonra Urartu Kralı olmuş (M.Ö. 824-815),
daha hayatta iken, oğlu Menua’yı saltanatına ortak etmiş ve ülkeyi birlikte idare etmeye
başlamışlardır. Bu iki kral, Asur Kralı III. Salmanassar ve onun halefleri zamanındaki Asur
Devleti’nin zayıf durumundan yararlanarak, kendi devletlerinin gücünü artırmışlar ve gerçek
manada genişleme siyasetine başlamışlar ve devletin doğu sınırları Rovanduz’a kadar
uzanmıştır. İlk defa olarak bu zamanda kitâbeler, Urartu dilinde de kaleme alınmaya
başlamıştır.

Prof. Dr. Abdulhaluk Mehmet ÇAY

loading...