"Enter"a basıp içeriğe geçin

Goranice ve Goraniler

Kürtçe’nin bir lehçesi olan Goranice; İran – Irak sınırındaki Hawraman Dağlarında konuşulan bu dil, oldukça zengin bir geçmişe sahiptir. Geçmişte Kürt Erdelan beyliğinde resmî dil olan Gorani, 20. yyılın başlarında bu konumunu yittirdi. Şu an itibarıyla, çoğu Yarsani, yaklaşık 300.000 kişi bu dili konuşmakta.

loading...

Paris Üniversitesi Doğu Dilleri ve Uygarlıkları Ulusal Enstitüsü (Institut national des langues et civilisations orientales de l’Université de Paris.) akademisyenlerinden dil bilimci Prof.Dr.Joyce Blau, Muhtemelen Gorani ve Zazaca‘nın mazisinin Kurmanci lehçesinden daha eski olduğunu belirtmektedir.  Bugün Gorani’nin fazlasiyla Sorani‘nin etkisinde olduğunu biliyoruz ve Goranların çoğu Soraniceyi konuşuyor. Goranice , Doğu Kürdistanda Kermanşah‘in Kuzeyinde konuşuluyor.[3]

Lehçeler

Gorani lehceleri arasında şüphesiz en önemlisi kendi içinde iki kola ayrılan Hewramî´dir[5]. Hewramî diğer Gorani lehçelerinde çokça farklı olup, sunni Kürt Spiritüalizminde önemli bir yere sahiptir. Goraninin diğer lehçeleri şunlardır[6]:

  • Hewramanî Textî: Hewramanın Irak’ta kalan kısmında konuşulur.
  • Hewramanî Lûhonî: Hewraman bölgesinin İran tarafında konuşulur.
  • Şebeki: Şabaklarca Musul yakınlarında konuşulur.
  • Bacelanî: Xanekin ve Musulda kalan büyük Bacelan boyunun konuştuğu lehçedir
  • Sarlî: Musulun kuzeyinde 15 köyde, kakai kürtlerinin kulandığı şivedir.
  • Kendulayî (asıl Gorani): Yarsanların kutsal dili olarak bilinen, Goran aşiretinin konuştuğu lehçedir.
  • Şexanî: eskiden Halepçe yöresinde konuşulan lehçedir. İran-Irak Savaşında İran askerleri desteğinde ayaklanan ve Irak yönetimine ABD tarafından verilen zehirli gaz silahlarının gerek İran ve gerekse Irak tarafından kullanımının yaşandığı Halepçe olaylarından sonra bu yöredeki Goranlar Hewraman dağlarına sığınmışlardır.

Kaynakça

  1. ^ [1]
  2. ^ Yusupova Z. A; The Gorani Dialect of Kurdish as Represented in the Literary Monuments from the 18th to 19th Centuries Курдский диалект горани по литературным памятникам XVIII—XIX вв.. St Petersburg, Nauka Publishers 1998.
  3. ^ [2]
  4. ^ Ludwig, P.: HISTORY OF THE KURDISH LANGUAGE, Encyclopeadia Iranica (13. Mart 2009)
  5. ^ MacKenzie, D. N.: The Dialect of Awroman(Hawraman-i Luhon)
  6. ^ Karl Hadank & Oskar Mann: Mundarten der Guran Berlin 1930.

NIVÎSÊN BALKÊŞ

loading...