"Enter"a basıp içeriğe geçin

Kürt sinemasının ilk filmi Zarê

Kürt sineması (Kürtçe: فلمی کوردی), ilk kez 1926 yılında Ermenistan’da çekilen Zare filmiyle başladı[1] ve 2000’li yıllarda yükselişe geçti.

loading...
1926 yılında çekilen Zerê ve 1933 yılında çekilen Yezidi Kürtler adlı filmlerde kadın, namus, tutucu ve gerici güçler gibi konular işlenmiş, 1948 ve 1959 yıllarında çekilen Sovyet Ermenistanı Kürtleri ve Ermenistan Kürtleri adlı filmlerde daha ziyade sosyalizmin kazanımları ve Kürt-Ermeni dostluğu ön plana çıkartılmıştır. 1926-1959 yılları arasında Ermenistan’da çekilen ve Kürtlerin yaşamını sergileyen bu dört film, Kürtleri konu edinen ilk filmler olarak kabul ediliyor

 Kürtleri, özellikle Kürt kadınlarını ve yaşamlarını ekranlara getiren ve ilk Kürt filmi olarak kabul edilen Zerê filmi 1926 yılında çekildi.   Film, Ermenistan Sineması’nın kurucusu kabul edilen Hamo Beknazaryan (1892-1965) tarafından çekilmiştir. Ermenistan’daki Kürt köylerinde çekimi yapılan filmin senaryosunu, Ermeni harfleri temelinde ilk Kürt alfabesini hazırlayan Hakob Gazaryan kaleme aldı. Kürtler arasında çok sevildiği için Lazo veya Apo diye adlandırılan yazarın Zerê’nin Kaderi adlı öyküsü filmin senaryosuna temel oluşturdu.

Birçok ünlü Ermeni oyuncunun rol aldığı filmde; Zerê ve çoban Seydo arasında başlayan bir aşk ilişkisi ve bundan rahatsız olan köyün ağası Temur Bey etrafında gelişen olaylar anlatılır. Bundan yaklaşık olarak 80 yıl önce çekimi yapılan bu film, Kürtleri konu edinen ilk film olarak tarihe geçti. Hamo Beknazaryan 1968 yılında yayımlanan anılarında filmi çekmeye başlamadan önce Kürt kültürünü ve yaşam biçimini incelemek zorunda kaldığını belirtir.

Beknazaryan ayrıca çekimlerde Kürtlerden sıcak bir ilgi ve büyük bir katkı gördüklerini belirtir.  Beknazaryan, Kürtlerin kapılarını sonuna kadar film ekibine açtığını söyleyerek, şunları kaydeder: “Kürtler çok misafirperver insanlar. Biz Elegez dağlarında ilk gittiğimiz sıralarda bize çok kıymet verdiler: Onlar misafirler için Allah’ın misafiri derlerdi. Ve onları öyle kabul etmeliyiz ki Allah’ın da gönlünü alalım derlerdi…”

Zerê adlı film, Elegez dağı eteklerindeki Kürt köylerinde çekilmiştir. Film, Zerê adlı bir Kürt kızının yaşam ve sevdasını anlatır: “İki sevdalı yürek, subaşında karşılaşırlar. Temur bey aralarına fesatlık koymak ister. Çoban Seydo’ya dadanır. Zerê’den vazgeçmesi için çoban Seydo’ya baskı yapar. Seydo kızar Temur Bey tabancasını çeker. Zerê korkusuzca gelir ortalarında durur. Temur beyin akrabaları Zerê’yê kaçırır ve düğün yaparlar.
Temûr bey misafirlerin önünde Zerê’yî rezil rüsva eder ve hoş olmayan sözler sarf eder. Artık Zerê namussuzdur. Kürtlerin eski adetlerine göre Zerê’nin yüzüne is sürerler. Daha sonra eşeğin sırtına bindirip köyün içinde gezdirirler. Köylüler ‘namussuz’ gelinin yüzüne tükürür onu lanetler, beddualar ederler. Seydo’yu da alırlar. Seydo’nun arkadaşları bir araya gelir onu kaçırırlar. Ancak küçük kardeşi Xıdır, Têmûr beyi öldürür Zerê’yî elinden kurtarır.”

Sinemanın doğuşundan sonra halka açık ilk gösterim 28 Aralık 1895’te Lumière kardeşler tarafından düzenlendi[2] ve bu ilk gösterimden 31 yıl sonra Zare filmi çekildi. Türkiye’de Kürt sinemasının öncü isimlerinden biri Yılmaz Güney’dir.[3] Güney, her ne kadar Kürt Sineması’na öncülük etse de ürettiği filmlerini Kürtçe değil, Türkçe çekmiştir. Kürt sineması her geçen gün kendini geliştirerek, yeni filmler üretmektedir.

Bugün Kürtlerin yaşadığı her alanda onlarca kısa ve uzun metrajlı film çekildi. Aşağıda bazı filmler sizin için sıralanmıştır.

İlgili filmler

  • Sürü, (1978) Yönetmen: Yılmaz Güney
  • Yol, (1981); Yönetmen: Yılmaz Güney
  • Hakkâri’de Bir Mevsim, (1983); Yönetmen: Erden Kıral
  • Işıklar Sönmesin, (1996); Yönetmen: Reis Çelik
  • Güneşe Yolculuk, (1998); Yönetmen: Yeşim Ustaoğlu
  • Sınır, (1999); Yönetmen: Gani Rüzgar Şavata
  • Rüzgâr Bizi Sürükleyecek, (1999); Yönetmen: Abbas Kiyarüstemi
  • Kara Tahta, (1999); Yönetmen: Samira Makhmalbaf
  • Sarhoş Atlar Zamanı, (2000); Yönetmen: Bahman Ghobadi, Fragman
  • Fotograf, (2001); Yönetmen: Kazım Öz
  • Dava – Doz, (2001); Yönetmen: Gani Rüzgar Şavata
  • Büyük Adam Küçük Aşk, (2001); Yönetmen: Handan İpekçi
  • Irak’ta Bılakılmak (Anavatanımın Şarkıları), (2002); Yönetmen: Bahman Ghobadi Fragman
  • Kilomètre zéro (Zîro Kîlometre), (2005); Yönetmen: Hiner Saleem
  • Kaplumbağalar da Uçar, (2004); Yönetmen: Bahman Ghobadi, Fragman
  • Dûr – Uzak, (2005); Yönetmen: Kazım Öz
  • Yarım Ay, (2006); Yönetmen: Bahman Ghobadi, Fragman
  • İki Dil Bir Bavul, (2008), Yönetmen: Orhan Eskiköy ile Özgür Doğan
  • Min Dît, (2009), Yönetmen: Miraz Bezar
  • Babamın Sesi, (2012) Yönetmen:Zeynel Doğan
  • Bekas,(2013) Yönetmen: Karzan Kader
  • Annemin Şarkısı (2014), Yönetmen: Erol Mintaş

Kaynakça

  1. ^ Arslan, Müjde. “Kürtlerin sinemayla imtihanı”. Taraf. 
  2. ^ “Kürt sinemasının doğuşu ve gelişimi”. Kurdish Show. 
  3. http://dusunceyurdu.blogspot.com/2013/08/zare-zere-1927-ilk-kurt-filmi.html

NIVÎSÊN BALKÊŞ

loading...