"Enter"a basıp içeriğe geçin

Dilbera Wekil kimdir

Kafkaslar’daki az sayıdaki kadın dengbêjlerden biri de Dîlbera Wekîl.
1957’de Ermenistan’a bağlı Aboviyan’daki Deve Xerabe köyünde dünyaya gelen, aslen Wanlı olan Wekîl, dengbêjliğe girişini şöyle anlattı: “Dayım Tîmûrê Fetê büyük bir dengbêjdi, ben de her zaman onu dinlerdim. Klam söylemeye olan sevgim, böyle başladı. 1968’de köyümüz dağıtıldı ve ailemiz Cirabîr köyüne taşındı. Yeni köyümüzde, artık kendim klam söylemek istedim. O zamanlar henüz nenem yaşamını yitirmemişti, ismi Çîla Huto’ydu. Ninemin çok güzel bir sesi vardı, o da çok güzel klamlar söylerdi. Ben de dengbêjliği ondan öğrendim. 14 yaşımda Erivan radyosunda klam söylemeye başladım. Teyzemin oğlu ve kızkardeşimle radyoda birçok klam söyledim.”

loading...

Koma Kurdistan ile Leningrad’a
1977 yılında bölgenin ünlü müzisyenlerinden Xelîlê Ebdullah, içerisinde Wekîl ve ailesinden bireylerin de bulunduğu Koma Kurdistan’ı kurar. Koma Kurdistan’ın sadece klam değil, aynı zamanda folklor grubu olduğunu söyleyen Wekîle, şöyle devam ediyor: “Grupta eşim Hesenê Îsrafîl, kardeşim Kinyase Wekîl, Mecîdê Xulamî, amcamın oğlu Hemîde Kinyas, Teyforê Mecîd, Ehmedê Îsrafîl, her iki kızkardeşim Şemam ile Temam, kardeşim, amca oğlum, dayımın kızları Felek ile Xanim, Gulistana Mecîd yer alıyordu. Babam Wekîl, grubumuza folklor oyunları ve dans öğretiyordu. O zamanlar Aboviyan alanında ilk Kürt grubuyduk. O süreçte Aboviyan alanında kültür-sanat festivali düzenlendi. Bizim grup da bu festivale katıldı. Festivalde grubumuz herkesin ilgisini üzerine çekmeyi başardı ve birinci olduk. 1978 yılında, Newroz kutlamaları için; Prof. Qanadê Kurdo’nun organizasyonuyla Leningrad’a gittik. O kutlamada da aynı şekilde, grubumuz en önde gelen gruplardan oldu. Ayrıca Erivan radyosunda sayısız klam söyledi grubumuz.”

‘Eski dönemler kalmadı’
Ancak Koma Kurdistan, 1980’li yılların başlangıcında kadın üyelerin evlenmesi ve başka yerlere göç etmesi nedeniyle dağılır. Gruptaki erkeklerin de, birçoğu Ermenistan dışına çıkmış, bazı üyeleri de yaşamını yitirmiş. Sohbetimizde bu bölümü derin bir nefes çekip hüzünlenerek anlatan Wekîl “O eski dönemler kalmadı. Ermenistan’da ancak birkaç aile kaldı. Böylesi bir durumda ne dengbêjlik, ne sanat ne de folklor kalır” dedi.
Kürt özgürlük hareketinin, Kafkas ülkelerine ulaşmasıyla birlikte yavaş yavaş durumların düzelmeye başladığını ifade eden Wekîl, ikinci grubu nasıl kurduklarını da şöyle anlatıyor: “Şüphesiz bu defa da, durumlar ve imkanlar çok farklı idi; eski üyelerden kimse kalmamıştı, birçoğu bu çalışmayı bırakmıştı. 1993’te Ozan Şemdin Ermenistan’a geldiğinde, onun yardımlarıyla yeni grubu kurduk. Grubumuzun adı Koma Rewşen idi. Klasik klamlardan ziyade, ulusal şarkılar söylüyor ve şenliklerde sahneye çıkıyorduk. Ermenistan’da nerede, ne zaman ulusal günlerimiz olsa, hemen provalarımızı yapıp kutlamalara katılıyorduk. Bu grubumuz yaklaşık beş yıl sonra dağıldı. Nedenleri yine evlenme, göç ve ekonomik zorluklardı.” 2000 yılında 12 kişilik Koma Berçem’i kuran Wekîl, grubun eğitim işleriyle ilgileniyor.

Kaynanaları kızdıran klam
Radyoda söylediği klamlardan en çok Xesîye’nin (kaynana) herkesin ilgisini çektiğini gülerek ifade eden Wekîl, şarkının içeriğini ve şarkıyla ilgili anılarını anlatıyor: “Bu parça, gelin ve kaynana arasındaki ilişki üzerinedir. Bu parça radyoda çalındığı zaman kaynanalar çok sinirleniyordu, gelinlerin ise hoşuna gidiyordu. Bu şarkıyı kaydetmek için kardeşimle Erivan radyosuna gitmiştim. Orada rejide çalışan bir Ermeni vardı, şarkının içeriğini sormuştu.  Sözlerini ona tercüme ettiğimde “artık tanrı seni kötü bir kaynananın eline bırakmasın, eğer şimdiden kaynanalarla aran kötü olursa evlenemez ve babanın evinde kalırsın” demişti.
Kadının zihninde ve yüreğinde dengbêjlik ve sanatın var olduğunu vurgulayan Wekîl, “Kürt kadını ne zaman ve nerede imkan bulmuşsa, büyük gelişmeler yaratmıştır. Fakat ne yazık ki, Kürt toplumunun feodal yapısı, Kürt kadının gelişmesinde engel olmuştur, özellikle de dengbêjlik konusunda” diyor.

ANF/ERİVAN

NIVÎSÊN BALKÊŞ

loading...

Bir Cevap Yazın