"Enter"a basıp içeriğe geçin

Helbestên Şêx Memdûhê Birîfkanî

Şêx Memdûhê Birîfkî (1911-1976) helbestvan û nivîskarekî kurd e.
Birîfkî di 1911-an de li gundê Badê ku girêdayê bi bajarê Dihokê ve ye, hatiye dinyayê.

PERÎŞAN

Ditirsim ez ji wî ˈhalî
Ji xêran ez im yê xalî
Gunahan ho lˈ me kir talî
Xudê bˈ reˈhma xo me bˈşûtin

Xudê bˈ reˈhmê biket dˈgel min
Tu lutfa xo bide ser min
Ji ˈhizûra neke der min
Feqîr im min ˈefû tˈvêtin

Feqîr im ez gelek jar im
Şev û roja bi zêmar im
Xusaret bû hemû karim
Neşêm hemya bidim gotin

Hewar lˈmin ez çi diljan im
Jˈgunaha ez perîşan im
Hizar cara peşîman im
Lewa Exlatî pir gotin

Hilo Memdûh bike tobê
Were ser cada û derbê
Di gel nefsê bike ˈherbê
Heta reˈhma xudê bêtin.


SEHER

Îro seˈher min dît gelek
Ew serşirîna sermelek
Xurşîd e yan çavreş belek
ˈHûrya di baxê cennetê

Hûrî li ber qîzê reş e
Lê şems û bedra pir geş e
ˈAlem hemî bûn serxweş e
Ber ˈetr û şewqa cebhetê

Jˈ ber ˈetr û şewqa wê şehê
Şermîn dibû reng ji mehê
Xistîme ber ah û lehê
Tîra kivanê qudretê

Tîr wan ji qewsê eswed e
Şehzade ye şirînqed e
Sotî ne wek min deh sed e
Bi narê fîraq û hesretê

Hesret niye dilsotin e
Agir hinavê keftin e
Nexoşiyek li ˈhalê min e
Ji nalî û girîn û ˈhirqetê

Jˈnalî û derd wa li min
Raˈhet min nîne yek demê
Ah û girîn e ji xemê
Xûn co-co ji çavêt me tê

Xûn tê ji nav cerˈhên di kul
Min sed hizar daxên li dil
Lê kuştî me çavên bi kil
Sorgul li ser xal û xetê

Sorgul li ser xalan e wê
Şekkir li nav lêvan e wê
Reyˈhan li ser sêvan e wê
ˈErˈer bi şibhê qametê

Qametriˈhana tabelav
Sotin li min cerg û hinav
Îro mi dî girtî xunav
Zilfên li dora cebhetê

Zilfên li dor bedra mûnîr
Kilên sîyah lê kir ˈebîr
Zendên spî lê bˈdesteşîr
Wa keftiye nêv muhcetê

Wa keftiye nêv sotiya
Xoşî nema me bˈhûriya
Memdûh dibê selwa çiya
Min divêt ji çendî ummete.


SÎNOR

Mûsil û tevrêz û şîraz hemedan, toros û sêwaz
Beˈhrê qezwîn, beˈhre faris beˈhrê reş, beˈhrê beyaz

Ev tixwîb in bo me Kurda belkî samsun û araz
Xwîn ji canên xo dirêjîn da bijîn em serfiraz

Dê bijîn yan dê kujîn dijmin we nakeyn vebijîn
Jˈnûke pê ve bo kesê qet çi temenna nakêşîn

Em dixazîn, cengebaz în em bi xo şêr in bijar
Melek xo tên bo neyara her wekî gurgên di har

Bûs û kozik me girêdan merziyan wê hate xwar
Roja cengê em di naz în da bijîn wek xundikar

Dê bijîn yan dê kujîn dijmin we nakeyn vebijîn
Jˈ nûke pê ve bo kesê qet çi temenna nakêşîn

Bîst û pênc milyon didêrîn em hemî Kurd în xurî
Pehlewan în serbilind în destbijar în bo şerî

Her dema bîva me bêtin dê vekeyn tolên berê
Bˈsond û peymanên me xwarîn dê bijîn wek kişwerî

Dê bijîn yan dê kujîn dijmin we nakeyn vebijîn
Jˈ nûke pê ve bo kesê qet çi temenna nakêşîn

Alayê rengîn hilînin vî cihî pê şah bikeyn
Kurdistanê bˈxemlînîn çendî lawan xir bikeyn

Keskûsora bihejînin dijmina pê kor bikeyn
Nevrozê dîsa vejînin Exlatî dilxoş bikeyn

Dê bijîn yan dê kujîn dijmin we nakeyn vebijîn
Jˈ nûke pê ve bo kesê qet çi temenna nakêşîn.


DILBERÊ DÎSA

Dilberê dîsa ji nû derd û birînêt me kewand
Bi serê zilfa sîyah wê xem û teˈelî lˈme cemand

Me dihî şengeşeha qet ji elîf yara berê
Li serê rê me bi endaze ji dil tev meyizand

Xal û xetên li sîmaê dil û bê perde me dîn
Wekî mahê reşiya li dêmê be Kurdî me vexwand

Du hîlalan li binê rojê li ser dêmî helat
Rişiya bextê me daê zivirî şev lˈ me gehand

Me nezanî ka ve sêr e yan tecelaya xudê
Qîbleya min di dinê evro li min têk zivirand

ˈHûriyên baxê biheştê çav li dîdara te ne
Bejn û balayê şirîn evro du ca lˈme xemiland

Me go nûnê bi kilê surmeî lˈ çava bireşîn
Rû veda ve lˈme kenî xunçelebê dil herişand

Nêrgizên ser di giran şermendeê çavên te ne
Me ji wan tirs û fîxan e ku ewan dil peritand

Pazde sal e wekî perwaneê bêdeng şewitîn
Yarperês în û ditirsîn me ji zilfan digezand

Xûn û zerdav û ˈedav co ne ji cergê me diçin
Geh û wersel lˈme birîn surperiya xwê lê reşand

Şev û rojan wekî bilbil dikme firyad û hewar
Ez dinalim ji xemê solîneya perde dirand

Ji yê serpak î dirêj beyhûde me digel te biwar
Rojekê rû te nada min xem di hestiyê me mehand

ˈHeq dizanît ji xema ˈişqa te bêmar û dil în
Çi qiyamet li me rabû bi xudê dil kuzirand

Me go dilber ji kula bêder e xem jan e di dil
Were Exlatî binêr bo mirinê ser me zirand.


ŞEVÊN TARÎ

Şevên tarî di nav pêlan bi girdabê giriftar im
Kesê lˈdwî min, kesê bêxem çi zanît ez çi bedˈhal im

Çi xoşî v ˈeyş dibînim ez di gel yar û şirînşahan
Mirin her dem diket gazî direng e rabe serbar im

Bi dilxoşî çewa rwînim digel yaran ez ê pirxem
Dizanim paşî çend rojan digel gorî hevaldar im

Nizanim ew kesê ˈaqil bi dinyayê çawa xoş bûn
Li ˈhalê pêşiyan nêrî v nezanî ez ˈecebkar im

Were saqî me dil nîne bigêre kase û camê
Evînya ewwilî bûrî nuhe dilteng û xemdar im

Dilê kul çû ji destê min hewar e lˈmin bikin rayê
Ditirsim sirrîya mexfî bikim ˈzahir ˈuzirdar im

Nesîbê min di dinyayê nivîsîn tehl û pirr mîˈhnet
Her ro sed car dibê Memdûh ji vî ˈhalî şukirdar im.


DILBERÊ

Dil birîndar e şirînê
Jar û bêmaro dilo
Keftime derdê evînê
Ay dilê min ay dilo

Keftime ber derd û janê
Wek memê sotî gumanê
Ahji destê vê ciwanê
Ay dilê min ay dilo

Ah ji destê zilf û xalan
Awirê wa çavxezalan
Dame ber çekûç û nalan
Ay dilê min ay dilo

Dame ber derdê fîraqê
Helfirandim wek buraqê
Sed hewar jˈvê îştiyaqê
Ay dilê min ay dilo

Hey hewar jˈva kul û derda
Miˈhnet û ˈişqa di wer da
Ez kirim bêmal û şeyda
Ay dilê min ay dilo

Ez kirim wek şiklê dalê
Mam di kovana wîsalê
ˈEşweyîn wê serşepalê
Ay dilê min ay dilo

ˈEşweyîn wê ˈalîşanî
Ez kirim bêmarê xanî
Xoş dibim ma ez bi canî
Ay dilê min ay dilo

Ma kul û daxa birînê
Sotina derdê evînê
Sax dibit carek bi dînê
Ay dilê min ay dilo

Sax dibin ma ev mehane
Dax û derd û kul û jane
Ruˈh û dermanêm bi can e
Ay dilê min ay dilo

Ruˈh me cana mekkeî bû
Nazik û ˈhor û perî bû
Çav me lew xewn û girî bû
Ay dilê min ay dilo

Çav me ma lˈbejna şirînê
Remz û nazên xemrevînê
Mam bi vê dax û birînê
Ay dilê min ay dilo

Mam di benda dax û derdan
Xoşî piştî te me berdan
Can û dil her du li ser dan
Ay dilê min ay dilo

Can dema hatî ji wê ve
Ateşî dil girt ji rê ve
Serxoş im mame bˈdînê ve
Ay dilê min ay dilo

Serxoş im bî camî mest im
Ejdeha bî jehrê gestim
Bi girya zilfa ve bestim
Ay dilê min ay dilo

Ay dilo jaro xerîbo
Dûredost û bêneˈsîbo
Xesteˈhal û bêˈtebîbo
Ay dilê min ay dilo

Xesteˈhal im pir fena me
Çav li rê yara xo mame
Ez bo yarê canfîda me
Ay dilê min ay dilo

Can ji bo wê min fîda kir
Dil bi ˈişqê mubtela kir
Ruˈh ji Exlatî cida kir
Ay dilê min ay dilo.


CANÊ CANA

Pir ji dinya te xerîb im
Canê cana min tu ka
Dilkel û jar û keîb im
Canê cana min tu ka

Dilkel im sê sal temam e
Çav li rê yara xo mame
ˈAşiqek pir mubtela me
Canê cana min tu ka

ˈAşiq im dûr im ji ramê
ˈEşweyîn şirîn kelamê
Girtî me lˈvê qeyd û damê
Canê cana min tu ka

Girtime mame di qeyda
Her wekî mecnûn û şeyda
Dil bi navê te me ˈhey da
Canê cana min tu ka

Dilkul û jar û zeˈîf im
Mubtelê qametelîf im
Ruˈh fîday şama şerîf im
Canê cana min tu ka

Ruˈh fiday werdên bixar im
Kuştiyê cotên xumar im
Jˈmeˈhbeta ˈişqê dizar im
Canê cana min tu ka

Jˈ meˈhbet û cewra ˈhebîba
Qehr û azara reqîba
Zêde kir êşa xerîba
Canê cana min tu ka

Zêde bû cewr û cefa me
Bêguman beˈhra xema me
Jˈyar dostan ez cida me
Canê cana min tu ka

Bêguman dilvanî dost im
Sed meqaman veguhistim
Heta ez jˈmeˈhwê veristim
Canê cana min tu ka

Min heta meˈhv û fena bû
Dil bi ˈişqê mubtela bû
Cezbe û lerzîn û ta bû
Canê cana min tu ka

Lê dema jˈmeˈhv û fenayê
Geştîme ˈhalê beqaê
Can û dil her du me daê
Canê cana min tu ka

Can ji ber kezmên du sadan
Bˈser û feyˈza selewatan
Bûme meˈzherê sîfatan
Canê cana min tu ka

Bûme meˈzher bo cemalî
Weˈhdeta cûd û wîsalî
Dil geha nûra celalî
Canê cana min tu ka

Dil geha keşfa şihûdê
Zîkr û tewˈhîda sihûdê
Bˈcan û dil çûme sicûdê
Canê cana min tu ka

Can bi navê te me ˈhey kir
Xulqê razî me di ber kir
Sed şukir merˈza li ser kir
Canê cana min tu ka

Sed şukir feˈzla te dîsa
Nûr û narî nebî mûsa
Dil me tor e bê teyîsa
Canê cana min tu ka

Dil kete sîrra lîqaê
Weˈhdeta ˈhalê beqaê
Cinneta zewq û sefaê
Canê cana min tu ka

Cinneta keşfa cemalê
Menzîla min di xeyalê
Hazir Exlatî fîda lê
Canê cana min tu ka.


XUTIYA MIN

Dilbirîndara şirînê
Bêjne canê xutiya min
Keftîme derdê evînê
Remz û nazên xutiya min

Remz û nazên wê şepalê
Nazikê gerdenşemalê
Çend me gotê der nihalê
Rabe sotim xutiya min

Rabe sotim kul û derda
Xoşî paşî te me berda
Ma çiqa jˈişqê xeber da
Rû neda ve xutiya min

Rû neda min serşirînê
Dernikar î xemrevînê
Çend me gotê nazenînê
Rabe ser xo xutiya min

Rabe cana dêm ji cûrî
Spêde hat û şev lˈme bûrî
Tu çira dê min guhûrî
Bi xewa xo xutiya min

Wê xewa şirîn zû îna
Çend me kir çav nehilîna
Mam bi wa derd û birîna
Tengezar im xutiya min

Tengezar im bêdewa me
Bˈderdê ˈişqê mubtela me
Min lˈser kuloma te dame
Ruˈh û can e xutiya min

Ruˈh û canê pir dinalim
Şev û roj talib wîsal im
ˈAşiqê wê dêm bixal im
Xo ne bes e xutiya min

Xutî ya keftîye xwarê
Her wekî şevên biharê
Çendî min got rabe yarê
Şev direng e xutiya min

Şev giha weqtê beyanê
Mam di ber benda te canê
Hindî min got sermiyanê
Dilbijan im xutiya min

Dilbijan im, dilbixwîn im
Hindê ez canê dˈhejînim
Ranebû derda bˈkewînim
Poşiman im xutiya min

Poşiman in dilˈhezîn im
Min gotê lêvan gezînim
Daku canê jˈ xew hilînim
Ranebû can xutiya min

Ranebû çendî hijandim
Serûpê lêk zivirandim
ˈEql û hiş her du firandim
Xew giran e xutiya min

Xew giran e bêxeyal e
Dêmdur e gerdenşemal e
Lew xudan ˈeql û kemal e
Serşirîn e xutiya min

Serşirîn û xembelav e
Xet ji misk û leşgulav e
Rû wekî xurşîd û tav e
Lebşîfa ye xutiya min

Lebşîfa ye, şahêcan e
Dernîgar e alîşan e
Dêm wekî destek gulan e
Xemrevîn e xutiya min

Xemrevîn e pir binaz e
Sorgula baxê mecaz e
Ruˈh ji Memdûhî bixwaze
Da fîda ket xutiya min

Dê fîda kem ruˈh û cana
Bo te çend mal û cîrana
Ger tu rabî çillexana
Xoşirîn û xutiya min.


NAZENÎN

Weˈede bit paşî te cana ez çi şehyana nekem
Ez digel kes dî ji bil te ˈehd û peymana nekem

Piştî wa geşt û sefaya min kirî dˈgel dilberê
Weˈede bit êdî nerûnim lˈterzina keyfê nekem

Ma çawa dê bigirim dosta ji bil te nazenîn
Ruˈh bi yekcarî me da te dil ji te qet navekem

Piştî min xwarî ji lêvên qurmizî şekr û nebat
Ez çi cara dˈgel çi cana geşt û seyrana nekem

Min li baxî îremê min dî li sêva ket gezo
Lˈmin ˈheram bît paşî wa sêva gezowê ˈtam nekem

Min li nav baxê gula bo ser şirîna weˈede kir
Paşî wan solîneya alayê rengîn bên nekem

Kewser û ava ˈheyatê me ji lêvên te vexwar
Lew ciwan im ez di ˈişqê dest ji dosta navekem

Min li ser kulma spî alal û sunbil bên kirin
Lew şevên tarî wekî rojê bi ˈişqê çêdikem

Badiya rexqurmizî da min şirîna ser şubak
Min ji wê mey hilmirîst lew kişwera yexme dikem

Ger weku bilbil li ser dêmê te bame sorgulê
Her wekî rengê biharê dem bi dem da geş bikem

Ma gelo mumkin e ez carek binefşa çav bixal
Her wekî cara bibînim dîdeya pê ron bikem

Memdûhî can maye gel, sewda serî havête dil
Sotinê dabû hinava şeb û roj şînê dikem.


TEMEFA

Temefa leb ji şefa bo çî me rencîne dikey
Me emeldar e ji te ˈeqsê çira dˈgel me dikey

ˈTemefa mêze bike kanê gunaha me çi ye
Me bi vî rengî disojî û me pir gende dikey

ˈTemefa min go perî bêt û birîna me veket
Dê bo ˈhalê me girî yan dê ˈîlaca me bikey

ˈTemefa dil me bi te îro kirev bend û heval
Ez bi ruˈhê lˈte dinêrim tu çira ho lˈme dikey

ˈTemefa min dibîhî bo çî li te mêze dikem
Da li ˈhalê me bipirsî kul û derda tu vekey

ˈTemefa min ji kula girtî gula rengîn û bav
Me ji dil her tu ˈhebandî bo çî naza lˈme dikey

ˈTemefa em ji xema eşqa te pir dilkeser în
Me tu girtî dilê qenc e tu mebêçare nekey

ˈTemefa bextê te me min bˈvî derdî nekujî
Tu çi cara me nehêlî me ji xewa şirîn venekey

ˈTemefa bˈişq û evîn min tu ˈhebandî di dinê
Wekû hîrik lˈte dinêrim tu yî lêba lˈme dikey

ˈTemefa ah ˈtmefa ah ˈtemefa ah ˈtemefa
Te ˈîlaca me nekir bo çî birîna lˈ me dikey

ˈTemefa xo bi zeriyê şengeşirîn dost û heval
Ruˈh bi yekcarî te dîsa dê mirim ger me nekey

ˈTemefa bˈsond û qesem wek te me navên çi perî
Me miraz e ˈtemefa canê tu çava lˈme vekey

ˈTemefa bê te biha dê bikirim bˈruˈh û cesed
Ev e soza me digel te ko bˈgotina me bikey

ˈTemefa bi ehd û wefa ez çi ca terka te nekem
Tu xudê key ˈtemefa bêje min ka dê tu çi key

ˈTemefa kulma spî te lˈ me kire dan û dikak
Me nezanî hemî dav in dê me pê peçrîme key

ˈTemefa şukrê bike îro birîndarê te me
Te çi bazî jˈxo ra girt û bi wî ravê dikey

ˈTemefa hêj ez nizanim kanê fikra te çi ye
Dê wekî ya ku me gotî ya bi ˈeqsa me dikey

ˈTemefa bo çî te Memdûh bi gula kuştî heval
Ma yêkê dî heye îro ji wî çêtir tu bikey.


BEHDÎNAN

Ez Kurd im Kurdê çiyan im
Serbilindê behdînan im
Xudê zanît ji bo Kurda
Bi ah û derd û kovan im

Heta kengî gelî Kurda
Dimînî bêser û sewda
Çira bêsûc dikujî Kurda
Dibêjî ez wilatvan im

Eger Kurd î tu rastgo yî
Çira dijminê xo b’xo yî
Tu dê hêlî ewa çûyî
Dibêjî ez pêşîman im

Ne ez tirk im, ne nazî me
Ne îngilîz û emrîkî me
Ne ez be’esî û şiyû’î me
Belê Kurdek bisilman im

Belê Kurd im bi ru’h û can
Bi ehd û bawerî û îman
Dinalim ez bo Kurdistan
Xerîkî derdê Kurdan im

Çi dilvan im ji va derda
Çira bêsuc dikujî Kurda
Neyarên me li va erda
Dibêt ez şahê Kurdan im

Li Kurdistana rengcûrî
Bi xo bi xo tinê tu xoşmêr î
Me dît dijmin j’te ra bûrî
Te negot mêrê meydan im

Bo nekey li cihên jorî
B’xo bi xoy tu xoşmêr î
Çira xo te nekir gorî
Wekî tirk hatye hîzanim

Heta mirnê dikim gazî
Dinalim ez ji nû tazî
Nizanim ka tu çi d’xwazî
Lewa hinde î perîşan im

Her ro têm ez dinalînim
Birîndar im cigerxwîn im
Wekî mêra te nabînim
Dibêjî ez wilatvan im

Dilovan im me tu nasî
Çira Kurdo belengaz î
Piyawekê keserdar î
Tu napirsî li kovanim

Eger rast î tu camêr î
Wilatvan î, xudanxêr î
Xo bo Kurda bikey gorî,
Dibêjî ez wilatvan im

Lewa hinde dinalînim
Birîndar im, cigerxwîn im
Çi sinahya ez nabînim
Pê ron bikim dil û canim

Pê ronî bikim canê xwe
Rûreş bikim neyarê xwe
Memdûh belav ket derdê xwe
Exlatîyê pir beyan im.


DA BIÇÎNE LALEŞÎNÊ

Rabe da ez tu bi hev ra biçîne laleşînê
Kul û kovana bihêlîn nwî vekeyn j’dil evînê

Mêrg û çîmen xemilîn sosin û sumbil ketinê
Terzina girtî xunav û com û kanî ketinê

Sorgulên simaê rengîn girtine rengê b’xwînê
Nêrgizên ser di giran lê d’kene baweşînê

’Endelîb dîsa dixwînin bilbilê l’ser hêlînê
Kevîn kefte katoyî û kewderî hatne şûnê

Çîmenên nazik û ter ’hûr û perî daniştinê
Şahiya l’yazdeyî adarê şox û şeng wê t’bezinê

Nazika xemle girêdan raserî dêrahinê
Kofî xar kir tu binê bejne û bala şirînê

Ask û mam û pez û kovî qul bi qul wê d’ girtinê
Xuşî ya ketye welatî rabe da em biçînê

Exlatî xwast ji xudê rojeka husa d’înê
Newrozê sala me nwî kir b’xêr û şahî b’gehînê.


GELÎ KURDA

Rabne ser xo gelî Kurdan hwîn b’tebayî ciwan û pîr
Dijmina j’erdê xo raken da bijîn em wek wezîr
Me nevêtin ev jiyana bêcih û ala û mîr
Roja cenga me û tirka me çi ca naçît ji bîr

Piştî jarî û bendewarî lê me dîtin sed hizar
Ma ne bes e gelî Kurda l’bin tep û destên neyar
Yan çawa em dê ji bîr keyn ya ku me j’destî dixwar
Me hemî pêk ve nivîsîn b’xwîna kuştiyên di zar

Her ji bakû ta ku şîrazê hemî Kurd in xurî
Pehlewan in serbilind in dest bijar in bo şerî
Û ji bo te dê fîda ken yek bi yek can û serî
B’ serfirazî dê helînin alayê roj li zerî

Me divêtin wekî mêra serbixo, aza bijîn
J’ nûke pê ve bo kesê qet çi temenna nakêşîn
Yan wekî ava buharê dê l’ cihê xwînê rijîn
Her wekî şêr û pilinga em li cengê nahejîn

Wê li ser me bûne yekdil ’ereb û tirk û ’ecem
Hilfa bexdayê girêda Exlatî ruh da ji xem
Kurdistan kes nema carek ku pirsê jê bikem
Rabne ser xo gelî Kurda çar rexa lê bikne dem.


HEWAR

Hey hewar hewar hewar
Dinya hemî l’me bû neyar
Rabne ser xo gelî Kurda
Dijmina goştê me xwar

Şîn û bangîn û hewar e
Qîr û gazî tê ji welat
Dad û fîxanên me Kurda
Wê l’me bûne sed hizar

Hinde jarî w bendewarî
B’ser me ra bûrîn bira
Ma ne bes e gelî Kurda
Ev jiyana sar û bar

Bo çî ma em ne mirov in
Xo ne em dar û ber în
Heq me nîne di jiyanê
Ey bêmirwet ey neyar

Hinde sal e em dibêjîn
Ereb û tirk û ’ecem
Ew di gel ême neyar in
Bo neyara pişt û kar

Bîst û pênc milyon didêr in
Em hemî Kurd in xurî
Ma ne ’ar e em bimînîn
L’bin tep û destên neyar

Pehlewan û genc bila bên
Şêremêr dê werne pêş
Dijminên t’hat in dîlanê
Tîleşor kanê hewar

Misriya dîsa b’hejînin
Va kula derman bikin
Canê dijmina bisojin
Bikelihên wek jehrê mar

Hwîn hemî pêk ve b’tebayî
Dest bidin darê çekan
Dijmina j’erdê xo rakin
Jîn bêxwîn nabîte yar

Qeyrekê bidne girê
Nehrî û palo dê vejîn
Dêrsim û barzanî
Vêk ra j’ gelyê zîla bêne xwar

Serbixo azadî rûnin
L’vî cihî serbest bijîn
L’ser rû û difna neyara
Dane wanî xundekar

Alayê rengîn hilînin
Vî cihî pê şah bikin
Kesk û sora lê b’hejînin
Rojî newroz e bihar

Roj l’bîraqê helînîn
Ron bikin dax û çiyan
Daku Exlatî bijîtin
Serbixo, dilşad û yar.


KURDISTAN

Me Kurdistan gelek d’vêtin
Çi ca terka wê em nakeyn
Eger bîva me lê bêtin
Em ê tolên kevin rakeyn

Eger nemrîn em ê bînîn
Kul û derdên xo der înîn
Digel dijmin b’kul û kîn în
Çi ya bûrî ji bîr nakeyn

Ji bîr nakeyn ewa bûrî
Wekî dijmin dikir zorî
Eger canî bikeyn gorî
Ji nû paş bendeê nakeyn

Ji nû paş ev rih û can e
Me dest jê şwîşt û berdane
Li ser dijmin me ferman e
Heya tolên kevin rakeyn

Heya tolên hizar salî
Nehêlîn bo kesê xalî
Xo qurtal keyn ji vî halî
Neyara j’vî cihî rakeyn

Neyarên xo em ê înîn
Wekî twîla rezîl xwînîn
B’şeqa ji qel’a bi der înîn
Bi zincîra girên dakeyn

Bi zincîran û sencûra
Em ê kêşîne ser gora
Paqij keyn van rex û dora
Serê xo l’nav dinê rakeyn

Serê xo dê bikeyn bala
Vejînîn rustem û zala
Vekeyn tolên di ’ebdala
J’nû kuştiyên berê rakeyn

J’nû kuştiyên berê xazîn
Bo hîzanî necm û taz în
Lewa hinde b’kul û gaz în
Çi ca ahan ji bîr nakeyn

Çi ca ahên xo nahêlîn
Roja cengê find û fêl în
Em ê dîsa dinê şêlîn
Heta Kurda ji dil şa keyn

Heta Kurda bikeyn serwer
Li ser ’alem bikeyn kîşwer
Li dîwanê bikeyn dilber
Ji rojê beyreqa rakeyn

Ji rojê beyreqa mêra
Hejînî l’ser serê şêra
Bikeyn keyf û sema vê ra
Hîzan û dêrsimî şa keyn

Hîzan û dêrsimî bînîn
Bi zêravê bireşînîn
Dîsa paloyî bixemlînîn
Li wî kesk û zera rakeyn

Li wî kesk û zer û sora
Bikeyn rewşen li sînora
Vejînîn dilmirî û kora
Bi serbestî xo aza keyn

Bi serbestî, bi azadî,
Bi dilxoşî, bi dilşadî
Werin kirmancê Exlatî
Da Kurdistanê ava keyn.


NÛNA TEVÎ

Nûna tevî qed xemilî
Re’na dilî dildar e xet
Wê l’ser kulûmet sorgulî
Şehdane û d’gulzar e xet

Şehdane û d’emberfeş e
Solîneya sîmageş e
Yan jî gulaba bênxweş e
L’ nav sumbila surdar e xet

Surdar e ev re’ na dila
Ta ta gulî ketne mila
Ez çûm silava sorgula
Surperiya surdar e xet

Surperiya min serwer e
Durdaneya gerdenzer e
Çavbeleka ebrûter e
Nazikqeda nazdar e xet

Nazikqeda gerden bimûr
Wê ji badiya rex lê di sor
Mey da me û bêdest û dor
Mest im bi wê diljar e xet

Mest im bi wê şehda zelal
Lêvên di sor l’min kirne xal
Rengê sipî şiklê delal
Serxoş kirim xemar e xet

Serxoş kirim durdaneyê
Pê şehdê şirîn dûbeyê
Mîna tewafa ke’beê
Geryam li dor heft care xet

Geryam li dora zemzemê
’Hîna gehame kulûmê
Sucde me bir l’ber wê demê
Berê reş î guldar e xet

Berî reş î rengenwer î
B’ dest û devî çûme serî
Hadir ewê dil j’me birî
Evro li min xwîndar e xet

Xwîndar e yanî dilber e
Têrxuriya rengesmer e
Lewra me ru’h danî sere
Da kes nebêt bêyar e xet

Da kes nebêt bêyar e naz
Ew serşirîna serfiraz
Min her tinê ew bû miraz
Canî bidem yekcare xet

Min dane wê ev ru’h û dil
Wek ’endelîbê dilbikul
Hêşta ji min ew maye sil
Gotî ji te dilsar e xet

Dilsar e her ho ba diket
Da min bi vînê jar biket
Daku dilê min sar biket
Tecrîbîya xwîndkar e xet

Tecrîbîya yar birijît
Min jî bi destê xo b’kujît
Nabît ji wê dil bihijît
Taku hebim her yar e xet

Taku hebim min ew şirîn
Êş û bela şahî û girîn
J’xo ra me kirbû xemrevîn,
Willah me ew hemwar e xet

Hemwar e min ew serşepal
Nazikqeda ebrûhîlal
Memdûhî ron kir pê xeyal
Exlatî lew diljar e xet.


PÎREQORÊ

Pîreqorê ez ’helandim l’ me firandin ’eql û hoş
’Emr û jî beyhûde bûrîn her wekî avên di boş

Ev e bîst sal e dibêm evro sibe dê gêhimê
Her bi vê tas û hemamê wê l’me bûrîn şev û roş

Her dema pirsam ji wê go ez temamî ya te me
Min nezanî rengserab e çend biçim dê bîte boş

Yan wekî jinka durû ye her kesek tê digehît
Her bo wê mal e w nizanît bo hemyan berdaye koş

Pîreqora sed hizar salên berê îro me dî
Wê b’libasê kesk û sor dil j’ebleha înaye coş

Gote min tu b’nêre min ev xeml û şahî min hene
Min go dê zwî paş keve ey kevneqora rengbeşûş

Em ji mêj e te dinasîn tu ew î pûşta berê
Te bi wa hîle w hewala sed wekî min kirne poş

Te divêt da me l’hizûra wî şehî rûreş bikey
Daku ez her dem bibêjim wey li min halê nexoş

Min ji ixbara dizanî kes bi te xoş nabitin
Kanê ew şah û emîrên te kirîne ax û pûş

Te bi wan sozên direw sed kes li ser rêkê birin
Ma hîvî tu j’min dikey ez jî weke wan bibme poş (man)

Min di destî da heye zincîreka pak û temîz
Ew dikêşît min ji te ey leşmirara rûfiroş

Hîmmeta pîrê terîqê ger li ser Memdûh bitin
Dê bi Exlatî gehînît mededa şahê li şoş.


LALEŞÎN

Ez çûme laleşînê
Nav elkî û bilbêsa
Min dî li wê ciwanek
Wek fenerê ’teyîsa

Şenge şirîn û nazik
Xunçeleba pelazik
Derhal me can bû gazik
J’derdê evînê dîsa

Min gote wê tu rind î
Şengeşirîn û qend î
L’ber katoyî bilind î
Wek torê nebî mûsa

Go ez şirîn şepal im
Bi qed û xet û xal im
Kurdistana delal im
Keftîme destê pîsa

Keftîme dest nezana
Dûr bûm ji xwindevana
Weyla l’me bêxudana
Lewra ku mame husa

Lewra ku ez dibêjim
Hoy bargiran û gêj im
Rond’kê d’ xwînê dirêjim
Bo hemkî û bilbêsa

Bo hemkiya dinalim
Hindî b’xem û xeyal im
Kesek ne pirsî l’halim
Bûm hevgirê kabîsa

Bûm hevgirê neyara
Dwîr bûm ji dost û yara
Dilxoş nebiûm çi cara
Ez dame bênamîsa

Ez kaniya mêra bûm
Destgirtiya şêra bûm
Xoştiviya Kurda bûm
Beyhûde dame pîsa

Hindî me go hewar e
Yê ez birîm neyar e
Jîna me sar û bar e
Kesek li min ne pirsa

Kesê ji we negotî
Şehzade me firotî
Ya keftye destê kotî
Lazim nemînît husa

Lazim li wê bipirsîn
Bo çî ma em bi tirs în
Pêxas û tazî û birs în
Can bo mirnê me rêsa

Me ev cane nevêtin
Da dilbera me bêtin s
Erbest dîsa b’gerêtin
L’nav batî û pîrosa

Nav batuyê di jêrî
Tu b’nêre derê zêrî
Bo çî ma tu ne mêr î
Te ez dame b’ du kîsa

Te dame yê biyanî
Serşor kirin xuyanî
B’destê te ma gavanî
Gêlme te kir telîsa

Gêlmexur î û jar î
Pêxas ketye nizarî
Bo çî ma tu dewar î
Piştî d’kêşî b’ werîsa

Piştî d’kêşî bi penc î
Hinde bi te’eb û renc î
Diyar e ne mêrek qenc î
Yara te girt ramîsa

Yara te girtî kanê
Xelq pê dikin seyranê
Tu maye l’vê kolanê
Berê te ma li kîsa

Bila tu evro mêr bay
Xudan xencer û kêr bay
Nav dijmina wek şêr bay
Te bi Kurdî b’nivîsa

Te b’ Kurdî ez bixwandam
Da l’ ber te ez rawestbam
Me j’dil gotba te estam
Dijmin revîn çûn lîsa

Dijmin revîn j’welatî
J’ tirsa şêrê nwî hatî
Bo serbestî l’ xelatî
Newbet çû j’destê pîsa.


TIRSA XUDAYÎ

Xo j’vê xewê hişyar bike pembwî j’guhêt xo bîne der
Daxwazî xelqê zû bidey hêşta negotî yek du ser

Dolab û çerxa vê dinê sed sed wekî min hatne ser
Ew jî bin axahî mirin, bêdeng û dûman bêxeber

Ma çêdibît her ho biçît ev lewleb û çerxa dinê
Roja li min bêtin ecel j’difna me dê înîte der

Heçya me gotîw me kirî ew dê li nav çavêt me det
Rûreşiya min wê demê ez dê çi kem çi b’deme ber

Çi b’deme ber rûyê siyah l’barîgeha wî ’hakimî
Ew mewqifê hindê giran tirsê dilê min kir du ker

Tirsa min e j’wî ’hakimî ew bêjte min ey bed’emel
Hinde xirabî te kirin kanê te qencî bîne der

Qencî ma kanê danme ber sed ah û kovan û keser
Şermende im fêhêt û zer xolî l’serê min toz û ger

Xûlî l’serê min sed hizar ’emrê me çû bê karûbar
Willah ji wî bûm şermizar sermayê min tev bûne şer

Sermayê min bûne gunah faydê li min bû rûsiyah
Ez dê çi bêjim padişah b’ezmanê lal rengê di zer

B’ezmanê lal b’çavên di şor barê giran b’kotek û zor
Çawa li nik wî bim ’huzûr şerminde im willah ji ber

Şermînde im bêhed gelek gunah li ser min bûn xelek
Heta l’me wergêra felek tirsim cihê min bît seqer

Eger cihê min ew bîtin rengê li me dê zer bîtin
Xûlî l’serê me wer bitin daxên me tev dê bin keser

Daxên me dê bin ah û nal hîvya min rehman zul celal
Çend kal û pîr qencên delal belkî li min ew bêne der

Belkî ku hîvya min bikin barîgeha şahê mezin
Aza biket min wê demê bêjît li te ev bûn sifir

Bêjît me tu aza kirî bo xatira pêxemberî
Tu jî fîdaê wî serî herew tu bûye mu’teber

Herew bigehe wan kesa ta’et kirî sub’h û mesa
Min tu nivîsî her husa Exlatî bûye kulbiser.


ESMERÊ

Esmerê serdarê canan,
Xal û xet miskê te ter
Ziyareta her du reqîban,
Her wekî eswed ’hecer

Ziyareta zulfan û xalan
Wacib e yan muste’heb
Ez dibêm ewla û e’hsen
Nezer e enya kever

Nezer ji bo min ’helal e
Fetwa tu’hfe û menhecî
Belkî merwa sunneten
Min el nebî xeyrel beşer

Wer temaşa nûn û dala,
Kefte bin cotê hîlala
’Eqrebê l’ser mahê bala
Din kirev zîr û zeber

Ez dema çûma seraê
Nê şekir reqs û semaê
Go feqîr werne lîqaê
Xecîl im tîr çûn ciger

Tîrek dema j’ bala verist
Cerg û hinav l’min girt û gest
Bê ageh im dil maye mest
Firyad û fîxan in ji ber

Firyad li min bûne hizar
Marek mi dî jê hate xwar
Xwîna dilê min girt û xwar
’Heta ku selma hate der

Ma hebûn selwa û selma
Şubhetê ya min di bal
Xet ji misk û lebşeker
Cebhet qemer ’eqreb li ser

Xal û xet katib ji nû
’Îrab li ser demdem veda
Agirê ’işqê me hil bû
Dil ji Memdûh bû du ker.


DILBERA QAMET ELÎF

Dilbera qamet elîf durdaneya gerden zi ’ac
Me li ser kel’hên spî îro tinê mayîn du maç

Şehde ya kel’hên spî dermanê derdan e ji dil
Min go dê carek bixwazim ka li min naket ‘ilac

Her dema min gote wê duba şirîna min divêt
Gote min ser her du çavan dê bidem bêş û xerac

Nazika min pê letafet xêl û perde wê hiland
Wê temaşa kir birîna melhemê tê girtî sac

Ser ji nû xunçeleba baxê binefşa l’me vekir
Dil kire rengkiz ji ‘işqê sorgula mil dane tac

Ev dilê hoy reş û tarî wê kire find û beyan
Der nikarî b’rewşena xo hilgirin lê şeş sirac

Dilbera min we’ede da min dê mecazê heq biket
Ay dilo rabe tu şa be serwerê jîn kir rewac

Sed hizar bar şa kirim îro ji belqîsa perî
Çend xeber dan wê digel min daîne bê ser dîbac

Me go dilber ev çi bû qed xoşiyek me j’te nedî
Ji yek e bûrî bi xema ma hêş ne bes in ev kilac

Dil di kovana te cana can bûye hestî û rah
Lew dinalim ez ji ’işqê mame bê serkar û bac

Tu dizanî di dinê bo teriebal û bende im
Yarperês im me di piştê bestine zunnar û xac

Min digel şahê cehan soz û qerar û we’ede kir
Ta hebim her bende bim, fermangeha te b’kem kirac

Ferwera tu l’ser me danî dê bikem tac û xelat
Da li bin emrê tu rûnim her wekî sêhwan û tac

Koleyî bê qeyd û şert zanim ku Memdûh e ji dil
’Umrek e beyhûde bir Exlatî lew poşman e qac.


ZULFÊN DI MEST

Çingaleyê zulfên di mest
Havête xirfê inqilab
Reştoziya perwane gezt
Milkê dinê l’min kir xirab

Reştozeyê malikzirav
Ker kir li min cerg û hinav
J’vê alemê girtim bi rav
Êxiste cergê min kilab

Êxiste ser derda birîn
Wek mahê new reng zer kirîn
Dilvanî şewqa agirîn
Perwane me dil bû kebab

Perwanevanî agir e
Her dem li dorê pirpir e
Mirdin li nik wê xoştir e
Jê nativê lê b’ket ’itab

Xoşteviya gerden perî
Durdaneya ez muşterî
Îro bo halê min girî
Wextê geha destî kitab

Wextê vexwandî ew gulî
Ya sor kirî b’xwîna dilî
Go ka feqîrê behdilî
Destûre dabît bê ’hicab

Hîcab û perde rakirin
Zulfên siyah bin da der in
Ebrû ji mahê tertir in
Xurşîd e an rengafitab

Xurşîd e yanî can e ev
Elmas e yan durdan e dev
Min ko nikarî wan e ev
Belkî hizar reng e şebab

Belkî hizar texlît e naz
Hêmî zerifşan e lîbas
Girtim şihûdê çûme caz
Lewra perî tên bê niqab

Min dî perî pir deng û nav
Solîneya rengîn û bav
L’enya kever zulf bûn belav
Barîn ji wa misk û kilab

Barîn ji wa şîrînleba
Şehda şerab û hem neba
Marê siyah gel ’eqreba
Geztin li min hestî û kab

Marê siyah ebter kirîn
B’derdê evînê zer kirîn
Heyranî çavên reş kirîn
Kê dî perî reng mahitab

Min dî perî re’ina dila
Ta ta gulî ketne mila
Min gote wa dêmsorgula
Tirsim birêjînim ’ezab

Min gote wê şîrînlebê
Birqa vedit j’enya te bê
Armanc li mêlaka me bê
Bextê me reş ket wek xurab

Bextê te me dil hûr nekey
Me j’vê xeyalê dûr nekey
Memdûhî pê rencûr nekey
Şahînşeha ’alîcenab.


GUNAHÊT MIN

Gunahêt min wekî xîzê çeman e
Me rû reş bû li ’huzûra yezdan e

Li şerma reş çawa dê biçme pêş wî
Çi bêjim, dê çi kim sed car eman e

Bira tedbîrekê l’halim bikin hûn
Li ser min barekê bêhed giran e

Her ro rojek ji ’emrê min diçîtin
Ditirsim bimirim bê tobe mane

Peşîman im ji wî ’emrê ku bûrî
Nizanim dê çi kim çend roj me mane

Xudê bo xatira qenc û se’îda
Li paş mirnê nekî min poşîmane

B’ rûyek spî bihêm ez te bibînim
Bi dilxoşî bigirîm şadimane

Hemî dosta digel min tu ’efû key
Digel wa ez bikem şahî w şehane

Xudê tobê tu dane ser me îro
Gunahêt min li bin ’efwê tu dane

Peşîman im ji destê min çi naê
Çawa çêkim hewar e ev çi jan e

’Emir bûrî nema wextê ’xirûrê
Tu rabe lez bike rêkê bizane

Te jî bûrî sih û çar sal temamî
Kir hicret l’sê sed û şêst û siyan e

Tu lez ke j’dil bike tobê xelatî
Hevalêt xo bihijmêre çi mane

Yeqîna min ew e dê min ’efû key
Dema mirnê bidey Memdûh îmane.


Eşqa şirînê

Ji ’işqa te şirînê min hewar e
Me ser ’hetta qedem can pêk ve nar e

Ji ser ’hetta qedem bûm pêtekê sor
Şeb û rojê mi ne sebr û hedar e

Mi ne sebr û ne ’ezm û ne sukûn e
Li zarê min daîm me’hbûb û yar e

Ji me’hbûb û şirîna te bidêrim
Bes î min tu ji çend dost û neyar e

Ji dosta û hevalan te didêrim
Bi xo mîr im ne mihtac im çi çare

Ezîzê şengê seyranê, tu rû’h î
Dil û can û cesed min bo te dar e

Me dil da te û ser danî di rê da
Di bibirim yan jî weslet min beyar e

Ji qesda wesla sultanê wilatan
Me daim l’ber ’hebîbê ah û zar e

Ma çend sala xem û t’elî dixwarin
Ji çavên reşbelek leyl û nihar e

Digeriyam ez li kehfan û li xaran
Wekî kewên bi nalîn û hewar e

Ji derd û firqeta me’hbûb û cana
Me dinya pêk ve zulmat û bixar e

Bixarê avête çehvên me yekser
Ku bîna min di qesrê de ’hesar e

Ji hicra serwerî alem l’me bûrî
Hizar û sêsed û pêncîw du çar e(*)

Te dil sotî ji Memdûhê birîfkî
Ji sala hijde ye evro bihar e
——————–
(*) Şêx memduhî bixwe li jêr nivîsandiye 1358. Dibe 1938 ê zayînî.


PERÎŞAN

Ditirsim ez ji wî ˈhalî
Ji xêran ez im yê xalî
Gunahan ho lˈ me kir talî
Xudê bˈ reˈhma xo me bˈşûtin

Xudê bˈ reˈhmê biket dˈgel min
Tu lutfa xo bide ser min
Ji ˈhizûra neke der min
Feqîr im min ˈefû tˈvêtin

Feqîr im ez gelek jar im
Şev û roja bi zêmar im
Xusaret bû hemû karim
Neşêm hemya bidim gotin

Hewar lˈmin ez çi diljan im
Jˈgunaha ez perîşan im
Hizar cara peşîman im
Lewa Exlatî pir gotin

Hilo Memdûh bike tobê
Were ser cada û derbê
Di gel nefsê bike ˈherbê
Heta reˈhma xudê bêtin.


Jiyana Şêx Memdûhê Birîfkanî

NIVÎSÊN BALKÊŞ