ZANYARÊN KURD

Jiyana Emîn Fewzî

Emîn Fewzî an Emîn Fewzî Beg (z. ? , Silêmaniye – m. 1928 Stembol) zanistvanê kurd yê sedsala 19’an û 20’an e ku li ser felsefe, matematîk û fizîk xebitiye.[1] Jiyan Dîroka ji dayîkbûna wî bi temamî ne kifş e. Bi xwe ji wîlayeta Mûsilê ji bajarê Silêmaniyê ye demek di Artêşa Osmaniyan de jî xebitiye. Zanistvanek pir mezin bû li ser matematîk, fizik, kimya, felsefe û wêjeyê gelek berhem …

Zêdetir Bixwîne

Jiyana Ebdurehman Qeredaxî

Ebdurehmanê Qeredaxî fiqihzan, mentiqvan û zimannasê kurd e. Ebdurehman Qeredaxî di sala 1833’an de Qeredaxa nêzikî Silêmaniyê jidayik bû. Perwerdehiya xwe li Başûrê Kurdistanê li cem alimê navdar Muhemmed Qeredaxî stand. Di sala 1858’an de çû Bexdayê li cem miftiyê Bexdayê Zehawî jî perwerde û destûrname stand û di sala 1859’an de dîsa hat Qeredaxê û ders da talebeyan gellek talebe li ber destê wî …

Zêdetir Bixwîne

Jiyana Mubarek el-Mistewfî

Mubarek el-Mistewfî

Mubarek ibn el-Mistewfî an Mubarak Bin Ahmad Sharaf-Aldin Abu al-Barakat Ibn al-Mustawfi (1169-1239) dîrokzanê kurd ê ji Başûrê Kurdistanê ye. Di sala 1169 zayînî de li keleha Hewlêrê ji dayik bûye. Di warê dîrok û edeb û ziman de gelek berhemên wî hene. Pertûka wî ya herî girîng “Dîroka Hewlêrê” ye ku di çar bergan de ye. Berhem Tarixî Erbil, …

Zêdetir Bixwîne

Jiyana Behlûlê Mahî

Behlûlê Mahî

Behlûlê Mahî helbestvan û zanayek Kurd e ku wek damezrênerê baweriya Yarsanê tê qebûl kirin. Di dawiya çarîka sêyemîn a sedsala 8an de li Loristanê li herêma Mahilkûfeyê ji dayik bûye, di heman herêmê de zarokatiya xwe derbas dike û di temenê 8-9an de diçe medreseya mahîlkûfeyê dest bi xwendin û perwirandinê dike ku hê neqedandî di temenekî …

Zêdetir Bixwîne

Jiyana Şêx Fexrê Adiyan

Şêx Fexrê Adiyan

Şêx Fexrê Adiyan[1], fîlozof û zanayekî bi eslê xwe kurd ê êzidîyan e ku di sedsala 11’an[2] de jiyaye. Tê gotin ku piştî Şêx Adî jiyaye.[3]. Li gorî vê jî, Şêx Adî bixwe jî di sedsala 10’an[4] de jiyaye. Şêx Faxrê Adiyanî, ji wî ku weke ku çawa ji gelek alim û mazinên kurd helbest mana, Ji wî jî, gelek helbestên …

Zêdetir Bixwîne

Ali Teremahi kimdir

Eliyê Teremaxî

Ali Teremahi veya Eliyê Teremaxî (d. 1591 Hakkâri – ö. 1653 Hakkâri), Kürt edebiyatçısı, İslam alimi ve dilbilimci. 1591’de Hakkâri’de doğan Ali Teremahi eğitimini önce Kürt medreselerinde daha sonra Misir, Bağdad ve Musul medreselerinde almıştır. Kürt medreselerinde Kürt talebelere Kürtçe eğitim vermek için çok sayıda Kürtçe kitap yazmıştır. Günümüze ulaşan tek eseri “Serfa Kurmancî” adında Kürtçe gramer kitabıdır. 1653 yılında vefat etmiştir.[1][2] Eserleri …

Zêdetir Bixwîne

Jiyana Fexredînê Exlatî 

Fexredînê Exlatî 

Fexredînê Exlatî yek ji zanyareke kurd ê Bedlîsê ê Xelatê yê sedsala 13’an e. Ji bo jiyana wî agahî/çavkanî kêm e. Fexredînê Exlatî astronomê kurd e ku gellekî xebat kiriye li ser astronomiyê. Tava ku ji kullekan dertê li gorî wan seat tespît kiriye.[1] Di sala 1260’an de rasatxanekî (Çavdêrî) ji bo astronomiyê ava kiriye. Bi xwe xebatên xwe yên li …

Zêdetir Bixwîne

Jiyana Baba Nawûsê Caf (1084-1161)

Baba Nawûsê Caf

Navê wî Îbrahîm Ehemd e û ew bi navê »Baba Nawûsî Caf« hatiye nas kirin. Ew di sala 1084-ê de li gundê Sergertê li Hewramanê ji dayik bû. Ew mirovekê xwendewar bû û ket nav rêça derwîşî û sofîtiyê. Baba Nawûs di nav xelkê de herweha bi »Bile Şête« yanî …

Zêdetir Bixwîne

Jiyana Mele Ebû Bekir

Mele Ebû Bekir

Mele Ebû Bekir (z. 1863 – m.1942), alimê Îslamê, astronom û fîlozofê kurd ê Hewlêrê ye.[1] Di wextê Osmaniyan de jê re gotine Mulla Ebu Bekir Efendi[2] Li Başûrê Kurdistanê caran gotine Mele Fendî (مەلا فەندی) peyva Efendî weke “Fendî” xebitandine. Berhem Nêzîkî heft berhemên wî hene. Tefsîr Astrolab (Nivîsekî) Çavkanî ↑ Special Issue: The 40th Day Memory of the Death of Mulla Abu Bakr Effendi”. Fata al-Iraq. …

Zêdetir Bixwîne

Jiyana Şemsê Bidlîsî

Şemsê Bidlîsî

Şemsê Bidlîsî zanyareke kurd e. Kurê Mele Evdilxefûr e, torinê Mele Silêman Baba’ye, Navê wî ê rastî Mehmûd e, Lê jê re gotine Şemsê Bidlîsî, Şems di erebî de tê wateya roj, “Roja Bidlîsê” bav û kalê wan di sala 1642’an ji Hekarîyê hatine Bidlîsê.[1] Şemsê Bidlîsî di sala 1715 li Bidlisê hatiye dinyayê, Pêşyê li cem bavê xwe …

Zêdetir Bixwîne

Jiyana Şemsedînê Şehrezûrî

Şemsedînê Şehrezûrî

Şemsedînê Şehrezûrî (z. ? – m. 1288’î şûnde ?), metafizîkvan, dîrokzan, bijîşk û fîlozofê misilman yê kurd bû. Ew li ser felsefeya Şîhabedîn Suhrewerdî xebitiye û fikrê Îşraqîtiyê berdewam kiriye.[1][2] Jiyana Şemsedînê Şehrezûrî Şemsedînê Şehrezûrî yan jî Şemsedîn Mihemed bin Mehmûd eş-Şehrezûrî di sala 1250î de li Başûrê Kurdistanê li bakurê Şehrîzûrê hatiye dinyayê. Wî li ser metafizîk, dîrok û felsefeya Îslamê gellek pirtûk nivîsandine, lê tenê pênc pirtûkên wî gihane roja me. Gelek fîlozof di bin bandora …

Zêdetir Bixwîne

Jiyana Seîdê Nûrsî

Seîdê Nûrsî

Bedîuzzeman Seîd Nûrsî, yan Bedîuzzeman Seîdê Kurdî (z. 1878 li Nors/Nûrs, Xîzan − m. 23’ê adarê 1960 li Riha) fîlozof û nivîskarekî Îslamê ye ku jê re Bedîuzzeman (“Di dema wî de kes asayê wî tune”) tê gotin. Di dîroka Îslamê de çar kes xwediyê vê şerefa mezin bûne. Muellifê Kulliyata Risaleyên Nûr e. Digel leqeba Bedîuzzeman, tê zanîn ku navên Seîdê Nûrsî, Seîdê Kurdî, Mela Seîd, Mela Seîdê Meşhûr jî …

Zêdetir Bixwîne