Mubarek ibn el-Mistewfî an Mubarak Bin Ahmad Sharaf-Aldin Abu al-Barakat Ibn al-Mustawfi (1169-1239) dîrokzanê kurd ê ji Başûrê Kurdistanê ye. Di sala 1169 zayînî de li keleha Hewlêrê ji dayik bûye. Di warê dîrok û edeb û ziman de gelek berhemên wî hene. Pertûka wî ya herî girîng “Dîroka Hewlêrê” ye ku di çar bergan de ye. Berhem Tarixî Erbil, …

Mîr Tehsîn kurê Seîd Elî Bek di 15ê Tebaxa sala 1933an li navçeya Baedrê ya ser bi qezaya Şêxan ve ji dayik bû. Mîr Tehsîn kurê Seîd Elî Bek di 15ê Tebaxa sala 1933an li navçeya Baedrê ya ser bi qezaya Şêxan ve jidayik bû. Piştî mirina bavê wî Seîd …

Behlûlê Mahî helbestvan û zanayek Kurd e ku wek damezrênerê baweriya Yarsanê tê qebûl kirin. Di dawiya çarîka sêyemîn a sedsala 8an de li Loristanê li herêma Mahilkûfeyê ji dayik bûye, di heman herêmê de zarokatiya xwe derbas dike û di temenê 8-9an de diçe medreseya mahîlkûfeyê dest bi xwendin û perwirandinê dike ku hê neqedandî di temenekî …

Şêx Fexrê Adiyan[1], fîlozof û zanayekî bi eslê xwe kurd ê êzidîyan e ku di sedsala 11’an[2] de jiyaye. Tê gotin ku piştî Şêx Adî jiyaye.[3]. Li gorî vê jî, Şêx Adî bixwe jî di sedsala 10’an[4] de jiyaye. Şêx Faxrê Adiyanî, ji wî ku weke ku çawa ji gelek alim û mazinên kurd helbest mana, Ji wî jî, gelek helbestên …

Fexredînê Exlatî yek ji zanyareke kurd ê Bedlîsê ê Xelatê yê sedsala 13’an e. Ji bo jiyana wî agahî/çavkanî kêm e. Fexredînê Exlatî astronomê kurd e ku gellekî xebat kiriye li ser astronomiyê. Tava ku ji kullekan dertê li gorî wan seat tespît kiriye.[1] Di sala 1260’an de rasatxanekî (Çavdêrî) ji bo astronomiyê ava kiriye. Bi xwe xebatên xwe yên li …

Kemaledînê Yûnis, Kemaledîn ibn Yûnis an Eb-ul Fetîh Mûsa Kemaledîn an jî Îbn Yûnis (b. 1156, Mûsil – m. 1241 Mûsil) astronom, matematîkzan û fiqihzanê kurd e.[1][2] Jînenîgarî Kemaledîn di sala 1156an de li bajarê Mûsilê ji dayik bûye û di sala 1241ê de jî, dîsa li Mûsilê wefat kiriye. carna wek Mewsilî jî tê naskirin. Navê wî yê rast Mûsa bin Yûnus bin Muhammed bin Men’a ye. Kemaledîn jî bernavkekî wî ye. …

Ebû’l fîda (bi erebî: أبو الفداء, Abu’l-Fida ) an jî navê tam Ebû’l fîda Îsmaîl Hamawî (z. 1273 Şam – m. 1331) astronom, dîroknas û erdnasekî kurd bû.[1][2] Ebûlfida gelekî pirtûk li ser dîrok û erdnîgariyê nivîsand, Ew di navbera 1320 û 1331ê de fermandarê Dewleta Eyûbiyan bû. Kratera li ser heyvê a bi navê Ebûlfida bi navê wî binavkirî ye. di 26ê kewçêrê sala 1331de li Hamayê wefat kir. Hîn berhemên wî …

Mele Ebû Bekir (z. 1863 – m.1942), alimê Îslamê, astronom û fîlozofê kurd ê Hewlêrê ye.[1] Di wextê Osmaniyan de jê re gotine Mulla Ebu Bekir Efendi[2] Li Başûrê Kurdistanê caran gotine Mele Fendî (مەلا فەندی) peyva Efendî weke “Fendî” xebitandine. Berhem Nêzîkî heft berhemên wî hene. Tefsîr Astrolab (Nivîsekî) Çavkanî ↑ Special Issue: The 40th Day Memory of the Death of Mulla Abu Bakr Effendi”. Fata al-Iraq. …

Şemsê Bidlîsî zanyareke kurd e. Kurê Mele Evdilxefûr e, torinê Mele Silêman Baba’ye, Navê wî ê rastî Mehmûd e, Lê jê re gotine Şemsê Bidlîsî, Şems di erebî de tê wateya roj, “Roja Bidlîsê” bav û kalê wan di sala 1642’an ji Hekarîyê hatine Bidlîsê.[1] Şemsê Bidlîsî di sala 1715 li Bidlisê hatiye dinyayê, Pêşyê li cem bavê xwe …

Muhemmedê Kurdî yan Muhemmed el-Kurdî (1715, Şam – 1780) nivîskarê Îslamê ye. Navê wî dirêj ” Muhemmed bin Silêman el-Kurdî el-Medenî el-Şafî” ye. Hîna yek salîbû wî birine Mekeyê, perwerdehiya olê li wê derê li cem alimên mezin girtiye.[1] Muhemmedê Kurdî li ser olê çen pirtûk nivîsiye yek “Şerh Faraiz el-Tuhfa”,  yek jî bi navê “El Fevaid el-Medeniye fi men Yufta …