ÇAND

ADIYAMAN: SEMSÛR Gerger: Alduş Çelikhan: Çîlikan Kahta: Kolik Gölbaşı: Serê Golan (Sergolan) Besni: Bêhiştî Samsat: Şemîzînan Sincik: Sincik Tut: Tût MARAŞ: GUMGUM – MEREŞ Pazarcık: Bazarcixa Nûh Andırın: Andirîn Göksun: Goksun Afşin: Avşîn Elbistan: Elbîstan Türkoğlu: Kurdoxolî Nurhak: Nûrheq Ekinözü: Cela Çağlayancerit: Cirît MALATYA: MELETÎ Arapkir: Mutmur Hekimhan: Hekîmxan Arguvan: …

Ev lîsteya zanyarên kurd ên di dîrokê de ye.[1] Di dîrokê de her gav di nav gelê kurd de bi taybetî pê îslamê re gellek zanistvan, fîlozof, helbestvan, endezyar, bijîşk û alimên mezin derketine[2][3][4] ji vana yên herî naskirî[5] û pirtûk nivîsandinin û li dû xwe berhem hîştînin di lîstê de cîh girtine. Berê Îslamê Ev kategorî yên berê Îslamê û berê zayînê tê de hene. …

Li gor belge û helbestên nivîskî ku destê me de mane helbesta kurdî bi Elî Herîrî destpê dibe û bi hatina Cizîrî û Xanî xurt dibe û heya îro li nav hemû dewerên kurdnişîn de didome. Dema em basa helbesta kilasîk dikin em ji alî şikl û sûretê helbestê ve …

Cihûtî, cihûdîtîyan jî mûsewîtî ola cihûyan e. Cihûtî oleke kevn e, berî zêdeyî 3000 salan destpêkiriye. Cihûtî li ser bingehên Peymana Kevin tê avakirin, bi taybetî, Pirtûkên Mûsa, yên ku ji pênc pirtûkên pêşîn pêk tên: pirtûka Destpêkirinê (Genesîs), pirtûka Derketina Îsraêl ji Misrê (Eksodus), pirtûka Lêwiyan (Levîtîkus), pirtûka Hijmartinê (Numerî) û pirtûka Vegerandin li Qanûnê (Deuteronom). Pirtûka pîroz a cihûyan Tewrat e. Zebûr an Zebûrên Dawid jî wek pirtûkeke pîroz tê pejirandin. Di …

Mesîhtî, kristiyanî, xiristiyanî, xaçperestî, îsewîtî, filehî an filetî ola bawermendên mesîhî û kristiyanan e û Mesîh (Îsa, Eso) pêxamberê vê ayînê ye. Pirtûka pîroz a mesîhiyan Încîl e. Ji bawermendên ola mesîhtiyê re mesîhî, kristiyan, xiristiyan tê gotin. Ji bilî vê binavkirinê, bi kurmancî navên îsewî, fileh an file jî tên bikaranîn. Ola Mesîh (Îsa, Eso) li Filistînê derket û li her derê dinê belav bû. Nêzîke du milyar kes bawermendê vê olê …

Qizilbaş, kumsor, sersor an jî kimsor ji kesên ola yan baweriya Elewîtiyê dihewînin re tê gotin. Heya sedsalên 17-18’an peyva elewî ewçend nehatiye bikaranîn, ji bo wan di zimanê tirkomanî (ji ber ku pirraniya tirkomanên Anatoliyayê elewî bûn) de qizilbaş, kimsor, sersor dihate gotin. Keyên osmaniyan komkujiyên mezin li dijî kimsoran li dar dixistin û her carê ew dibûn mesele di nava şerên osmanî û şahên Îranê de. Paşayê …

Îsmaîlîtî an jî şiîtiya Heft Îmaman terîqeteke batinî ya misilmanên şia ye. Wê terîqetê navê xwe ji Îsmaîl ibn Cefer –law û gorî pêyçûnên wê paşwerê heftemîn îmamê Dozdeh Îmaman Cefer es-Sadiq bû− girtî ye. Îroj nêzî 18 milyon pêyçûnên vê terîqetê, li Afxanistan, Hindistan, Pakistan, Sûrî, Yemen û Tacîkistan dijîn. Dîrok Îsmaîlîtî di dema ebasiyan de derket. Kênge lawê Hz. Elî yî paşîn Hisên ibn Elî û destekên xwe bi piranî li Kerbelayê hat şehîdkirin re şiayan pejirand ku …

Heşhaşî an jî heşhaşîtî (bi erebî: الحشاشون, al-hashashîn, pirjimer: al-hashâshiyûn an الاسماعيليون, îsmaliyûn) terîqeteke şiî ya îsmaîlî ya ku ji aliyê Hesenê Sebah hat avakirin. Dibêjin ku, navê wan ji wateya xaşxaş, haşhaş, ango xaşxaşk de hat afirandin û wan di navbera 1080 û 1270an de bi hinekên navdar ve gelek kes kuştî bûn. Ew wateya haşhaşîn ji pê re bi destên xaçperestan û Marco Polo (di sala 1271ê de) li Ewropayê jî hat bihîstin …

Elewîtî an Alevîtî (bi erebî: علوی‎) navê baweriyeke olî li Kurdistan, Anatoliya û Rojhilata Navîn e. Ji navê pismamê pêxemberê ola îslamê Muhemmed ji Elî navê xwe digire. Piştî wefata Muhemmed, ji bo xelîfetiya olî hinde nakokî derdikevin. Herwekî mezheb, kom û ber derdikevin. Eva dibe sedem ku di nava ola îslamê de him ji aliyê feylesofî, him jî ji aliyê tevgerî têkoşîna beran pêk were. Bawermendên ku …

Tawusê Melek an Tawisê Melek, Tawusî Melek an jî Melekê Tawus gorî ola êzdiyan firîşteyê herî pîroz e. Êzdî bawer dikin ku Tawusê Melek jî nola melek Ezraîl melekekê ku rihê mivov ji bedenê distandîbû. Gorî êzdiyan afirandina mirovahî wiha tê bawer kirin: “Di bawerîya Êzîdiyan de piştî Xwedê heft Firîşte efirandin, gote wan: Sicûde û kirnoşê ji ti kesî …

Gelek kurdên Xorasanê li deverên çiyayî û bilind û sar dijîn û hin kes jî gund yan bajarên nizim û germ wek Deregez, Layîn û hwd in û zivistanên wan ne pir sar in. Kurmancên mina hinek ji baçiyan, hêzolan, birîvanan, miliyan, qaçikan, qeremanan û yên din ku hîn jî di rewşa koçberiyê dijîn di …

Çarşema Sor yêk ji cejn û ayînên Îranî ye ku li nav kurdên Xorasanê jî pir birêz û hurmet e. Di bîngava sêşema dawî ya her salî da bi coşekî mezin tê lidarxistin û pîroz kirin. Resm û ayînên Çarşema Sor li Xorasanê Ar vêxistin Bîngav ku dibe û tarî dadigere, êzingan tînin …

Elînazîk an ala nazik xwarinek ji pêjgeha kurd, suryanî, romî (tirk) û ereb e. Bi taybetî li parêzgehên Dîlok, Riha, Mersîn, Edene û Amedê navdar e. Navê xwarinê yê rastîn “ala nazîk” bûye, di çerxa demê de wiha hatiye guhertin. Ji bacanreşka pijandî, mast, goştê golik an berxê (herwiha goştê kişandî) û biharbêhnê (biharat) tê amadekirin. Bacanreşka xwe ya pijandî bi germî sîr û mast bikin. Biharata xwe bavêjinê, tevdin. …