KURDÎ

Elezîz an Mezra an jî Xarpêt (bi tirkî, Elazığ) bajarekî Bakurê Kurdistanê ye. Navê bajarê kevn di çavkaniyên Urartiyan de wek Karberd (Kela Kevir) û yên Bîzansiyan de jî wek Xarpet dihat naskirin. Navê bajar di çavkaniyên Ermenî û Ereban de wek “Hinzit” derbas dibe. Hisn-ê Ziyat (kela Hisn) navê bajar yê kevn bi farisî bû. Piştre nav wek “Mezra” hatiye guhertin. Navê …

Di sala 1987an de dema kû Mistê li Şaxê hate li ser ruyê dinê , zêdetir gotinê bi devî li nav wêje ya Kurdî de pêşketî bun. Gewrîya Behdînanîyan mîna çiyayê Behdînanê li nav hev de nizm û bilind , şibê stranê bi xulxulandinê bi dengekî sed reng li cudatîya …

Firdewsî yan jî Ebû l-Qasim Hesen ibn Elî Tûsî (bi farisî: ابوالقاسم حسن بن علی طوسی) wêjevan û nivîskarekî farisî yê sedsala 10’an e. Mîna ji nû ve avakerê zimanê farisî hatiye binavkirin. Wî destana herî mezin a farsî, bi navê Şahname (Pirtûkên Keyan) nivisiye. Ev pirtûk bandorek mezin li ser wêje û hunera farsî kiriye. Firdewsî, …

Zebûr pirtûkeke Peymana Kevin e ku tê de 150 stranên ruhanî (Zebûr) hatin berhevkirin. 73 Zebûr ji aliyê Dawid (li dor 1000 B.Z.) ve hatine nivîsandin. Navên nivîskarên din ên naskirî ev in: Asaf (12 Zebûr) Kurên Korax (10 Zebûr) Mûsa (1 Zebûr) Silêman (1 Zebûr) Heman (1 Zebûr) Etan (1 Zebûr) 51 Zebûr bê navê nivîskaran hene. Zebûra herî …

NESRÎN ROJKAN Devê xwe vekiribû û qurt, qurt, qurt avê vedixwar. Destên biçûk ên gulmistî li ber serê wî yê gilower, di profila wî de, bedenek biçûk û rût rûniştibû di valahiya zikê dayika xwe de û avê vedixwar. Dîmenek bê hempa bû. Canek nû ku hê derneketibû ser rûyê dinyayê, ji bo jîyana xwe têdikoşiya. Mizgîniya min li te! got hemşîrê. Li ekrana computera xwe nêrî û dom kir. -Zaroka te lawik e û vayê avê vedixwe! Xemek tarî li ser rûyê dayikê dagirt, çavên xwe dane hev û rondik jê palîyan. Wek dayîkên din dilşad nebûbû. -Xwezî keç bûya! Rojên berê ketine bîrê û lêvên wê û lerz ketin lêvên wê. Di rojek germ de derketibûne rê. Dayikek, babek …

Ahûra Mezda, bi zimanê Avestayî, tê wateya (rewan) a ji xwe re mezin e an Uhrmezd an jî Hurmezd, têra xwe dike û pir zana ye. Ev rengdêra herî mezin û pîroz a ji bo Xwedê ye. Kurdan di dema Zerdeştiyê de jî bo Xwedê digotine Xwedê. Lê eger bipirsiyana Xwedê kê ye, digotin: Ahura Mazda. Ango îcar bi …

Tevahiya van pirtûkan hem ji aliyê cihûyan ve, hem jî ji aliyê hemû bawermendên filehan ve tên pejirandin. Herweha hin pirtûkên din jî hene ku bi tenê ji aliyê xiristiyanên ne protestan (mîna katolîk û ortodoksan) ve tên pejirandin. Pirtûkên Peymana Kevin berî hatina Îsa Mesîh bi zimanê îbranî an aramî hatine nivîsandin. 39 pirtûkên Peymana Kevin ev in: Tewrat: Destpêkirin (bi îbranî: בְּרֵאשִׁית‎; bi yewnaniya kevn: Γένεσις, lat. Génesis; bi latînî: Genesis) Derketin (bi îbranî: שְׁמוֹת‎; …

Şal û şapik navê cil û bergên resen ên mêrên kurd e. Wek nav jî destnîşan dide, ev cil û berga mêrên kurd ji du beşan pêk tê: ji şal û şapikekî. Lê di bin şapikê gomlekeke spî yê bêbişkok jî li xwe dikin. Şekl û rengên şal û şapikê li …

Folklor (peyv ji îngilîzî folklore tê) an jî zargotin (peyveke hevdûdanî ye; ji “zar” (ziman) û “gotin” (peyv) ê pêk tê), wêjeya gelêrî û zanista gel e. Roja îro ji aliyê zargotinzan û zanyarên gelêrî ve tê berhevkirin, nivîsandin û belavkirin. Berhevkarên giring ên zargotina devkî ya kurdî nivîskarên wekî Ordîxanê Celîl, Celîlê Celîl, Zeynelabidîn Zinar  û gelekî …

Serhiladanên Agirîyê, navê çend serhildanên rêxistin û eşîrên kurd e ku di salên 1926-1930’an de li derdorê Çiyayê Agirî û li axa Îranê pêk hatine. Ev dem û dema buhrana 1929’ê an tevî hev bûn û perê ku ji bo serhildanê bi dawî bike hate xerckirin, bû sedema krîzê li Komara Tirkiyeyê. 16’ê gulana 1926’an de eşîrên Soxanlî, Celali,Heyderi Kizilbaşoxlî, Sorî, Cîlkanli, Bîlhanli, Cinganli; bi Îbrahîmê Bro û hevalên wira civiyan û serî rakirin. Ji …

Seîd Veroj Ala Neteweyî Remz û sembolên wekî ala, di dirêjayîya dîrokê de ji pirr berê ve, ji alîyê gelek kom, dewlet û miletan ve ji bo armancên ciyawaz, bi şikil û awayê cihê cihê hatine bikaranîn. Di vê nivîsê de, ez dê nekevim nav babeta dîroka alayan (aleman), bi …

Gotinên gotinbêj û çîrokbêja, kilamên dengbêjan, salixên qasidan bûne xîmên çanda me, her wiha civaka me bi çîrok û kilama, bi çîrokbêj û dengbêja bûye cimaet û gihîştine hestên hevpar. Çîrok neynûk û dîroka civaka ne. Ji nav çanda gel dertê û pala xwe dide kevneşopî, bawerî û tim rîtûelên …

Folklara civaka neynûka ber serê wan e. Bi gelek pergalan ve rewş û şeklê civakê li ber çava xûya dibe. Bi roman, çîrok, helbest, kilam û stranên gelerî ve meriv dikare li ser jîyan, dîrok, bîr û bawerî, ketin û rabûnên miletan û di derheqên gelan de gelek agahîya bidest …