Bernamegeh KURDÎ

Zerdeşt Haco, zimannas û nivîskarê kurd e. Di sala 1950ê de li welatê Sûriye ji dayik bûye. Li Almanya dijî. Serokê PENa Kurd a Ewropayê bû. Ew PhD ya xwe li Zanîngeha Berlîna Azad li warên ziman-nasî û zimanên hînd û îraniyê de wergirtiye. Heta niha li zanîngehên Berlîn, Bremen û Hambûrgê wane gotiye. Dr. Haco tevlî wergerandina Încîla Pîroz ser zimanê kurdî bûye. Wî …

Mîroyê Esed sala 1919’an li Ermenistanê, li gundê Elegezê, ku navê wî yê berê Camûşvana Mezin bû, ji diya xwe bûye. Ewî pêşî zanîştgeha Pişkavkazê ya kurdî ya mamoste amade kirinê, paşê jî fakûltêta hiqûqê ya Zanîngeha Rewanê xilas kirîye. Ji sala 1937an di gundê xwe da dibe mamoste, paşê serokê dibistanê. Di …

Grîşayê Memê (28’ê adarê, 1948 Elegez), nivîskarekî kurd e. 28’ê adarê sala 1948’an li gundê kurdan – Kervanserayê, navçeya Elegezê, komara Ermenistanê ji diya xwe bû. Zanîngeha Yêrêvanê ya dewletê, fakûltêta rohilatzanyê, para tirknasyê xilaz kir û eva devedevî 35 sal e rojnemê de xebiti. Berê wek werger, paşê serokê parê, cigirê berpirsyar, 2006 da berpirsiyarê sereke. …

Alfabeya Şemo-Marogûlov yekemîn alfabeta kurdî ya bi tîpên latînî ye û ji aliyê Erebê Şemo û Îsahak Marogûlov hatiye amadekirin. Bi biryara hikûmeta Sovyeta berê û Ermenîstanê Erebê Şemo û Isahak Marogûlov (bi koka xwe Aşûrî) dest bi amadekirina alfabeta kurdî ya bi tîpên latînî kirin û di sala 1928’an de karê xwe bi dawî anîn. Wan di sala 1929’an de yekemîn …

Riya Teze (carina wek Rya Teze tê nivîsandin) yekemîn rojnameya kurdî ye ku bi tîpên latînî hatiye çap kirin. Riya Teze di 1’ê avrêla sala 1930’î de li Sovyetistanê bi alfabeya kurdî ya Şemo-Marogûlov ku di sala 1928’a de bi biryara dewleta Sovyeta berê hatibû amade kirin, dest bi weşana xwe kir û destpêkê heftê du caran bi çar rûpelan derdiket. Bi vî awayî Riya Teze beriya kovara Hawar dest bi …

Karlênê Çaçanî (z. 25’ê kanûna 1929’an li Cercerîsê (Dêrikê), Ermenistanê – m. 9’ê nîsana 2012’an li Rewanê), zanyar û nivîskarê kurd, doktorê dîrokzaniyê û serokê beşa kurdzaniyê ya Înstîtuta Rojhilatzaniyê ya Akademiya Ermenistanê bû. Karlênê Çaçanî sala 1929[1]/1930’ê li gundê Cercerîsê (nuka navê gund Dêrik e), li nehiya Elegezê, Ermenistanê da ji diya xwe bûye. Ewî zarotiya xwe piranî cem pîrika xwe Meyrê û …

Seyîd Riza (z. 1862 li gundê Lirtîka Pilûrê, herêma Dêrsim − m. 15’ê sermawezê[2] 1937 li Xarpêtê) yek ji pêşengên serhildana Dêrsimê bû. Jînenîgarî Seyîd Riza sala 1862’an, li Dêrsimê ji dayik bû ye. Seyîd Riza lawê Seyda Brahîm e. Ji zanyarekî bi navê Mehmet Elî Efendî ders dît û mezin bû. Mehmet Elî, ji aliyekî ve agahiyên olî, ji aliyê din ve …

Zerîfe Xanim (m. 9’ê tîrmehê, 1937) tevî hevalê xwe Elîşêr li paşî serhildana çekdarane ya herî pêşîn dijberî Komara Mistefa Kemal anko Serhildana Qoçgiriyê bi find û fêlan dihêt girtin. Ji ber ko Atatirk serê Elîşêrî xwestibû, Serokê hêzên Tirk Topal Osman, serê herduyan bi diyarî ji bo wî bir. Serê Zerîfe Xanimê û hevalê wê Elîşêr bi mehan …

Alîşêr Efendî an jî Elîşêr (z. 1882[1][2] li gundê Azgêr a Macîran, Sêwas – m. 9’ê tîrmehê, 1937[3] li Dêrsim) serokê federasyona hozên Kurd ên ku tevlî yekemîn serîhildana kurdan (Serhildana Qoçgiriyê) a ku li dijî komara Tirkiyeyê pêkhatiye ye. Piştî perwerdeya li Sêwasê li cem Mistefa Paşa dest bi katibiyê dike. Bi Zerîfe Xanimê re dizewice. Hîç zarokên wan çênabin. Ji eşîra kurd Şêxhesenan[4] e, lê di dema xwe de rêzgirtina hemî eşîran …

Mele Nûriyê Hesarî, di 1934’an de li Hesar a gundê Kercewsê bûye. Di nava Kurdan de bi nasnavê Seydayê Pirêşan tê naskirin. Navê diya wî Xanim e, navê bavê wî Mele Yûsifê kurê Emer e. Emer ji gundê Hêştirekê ji malbata Etmanka, ji şaxê Elikan, ji rema (eşîr) Hevêrkan bûye.[1] Mele Nûrî ji malbateke xweneda, …

Bavê Nazê, nivîskarekî kurd e. Jiyan û serpêhatiyên xwe wisa ji me re vedibêje; Di sala 1946’an li gundê Kucuka li Bakurê Kurdistanê ji dayika xwe bûme. Sala 1953 ez hatim binxetê (Kurdistana Rojava) û li bajarê Amûdê-mala birayê min yê mezin li wir bû- min dest bi xwendina xwe ya seretayî kir. Sala 1957 mala …

A. Hicri İzgören (di sala 1950’yî de li Siwêrega Rihayê hatiye dinê) helbestvan û rojnamevan e. Di Zanîngeha Dîcleyê de beşa Zanyariya Cîvakî qedandiye. Di sala 1980’yî û virde bi helbest û rojnamevaniyê re mijûl dibe. Hîn di rojnameya Özgür Politikayê de dinivîsîne. Berhemên wî bi zimanê tirkî ne, lê hin helbestên wî yên bi navê Bêbaran jî hatine wergerandin bo kurdî. Piştî qedandina Enstîtuya …

Di sala 1981ê de li Qoserê hatiye dinê. Di sala 2006an de dest bi mamostetiyê dike. Sala 2019an de li Zanîngeha Artûklûyê lîsansa bilind di beşa Kurdî de diqedîne. Pirtûka wî ya çîrokan a bi navê “Evîntirş”ê di sala 2009an ji weşanxaneya Belkî yê derdikeve. Romana wî ya bi navê …