KURDÎ

Reşoyê Silo xelkê herêma geliyê Zîlan e. Rojekî ku leşkerên tirk tên û zextê li gundiyan dikin Reşo li hember wan derdikeve û bi wan re şer dike û li ser vê yekê dibe firar û diçe çiyayê Agiriyê û tevlî serhidana Agiriyê dibe û dibe yek ji fermandarên wê …

Di sala 1968’an de li gundê Girêsirtê ku girêdayî navçeya Wêranşarê ya bi ser Rihayê ye hatiye dinyayê. Ew ji dayik û bavekî êzîdî ye, bi çîrok, destan û delalê Dewrêş û Edûlê çavê xwe li jiyanê vekiriye. Heta pola pêncan çûye dibistana tirkan. Şertên aborî dest nedane bixwîne. Lewma …

Mîtan Şareza di sala 1983’yan de li Dêrika Çîyayê Mazî çêbûye, ji ber ku bavê wî li gundekî Qerejdaxê mamostetiyê dikir, xwendina xwe ya seretayî li gund û dibistana navîn û lîsê jî li Amedê xwendiye. Ji sala 2000’an pê ve bi awayekî çalak bi çand û wêjeya Kurdî re …

Salih Begê Hênê (* 1868/1869 – 29’ê pûşperê 1925 li Amedê) zana, olzan, helbestvan, siyasetmedar û pêşawayekî kurdan bû. Bi tevî Şêx Seîd, 47 kes ji aliyê kemalîstan ve tên dardekirin. Jiyan Navê bavê wî Seîd Beg e. Hêj 6-7 salî ye bavê wî jiyana xwe jidest dide. Bapîrê wî (bavê diya wî) Şêx Ehmed wî xwedî lê derdikeve, dişîne medereseyan. Salih Beg dema li ser …

Nûrî Dersimî (z. 1894 − m. 22’ê gelawêjê 1973 li Helebê), yek ji serekên Serhildana Dêrsimê ye. Dr. Nûrî Dêrsimî di sala 1894’an de li Darayêji dayik bû ye. Di temenê xwe yê ciwaniyê de tevgera neteweyî ya kurd nas dike. Nûrî Dêrsîmî, di nava Komeleya Bilind ya Kurd ku di sala 1918an de di pêşengiya Seyîd Evdilqadir de tê saz kirin, cih digire. …

Derwêşê Evdî destaneke kurdî ye. Li gor ku ji dengbêj û lêkolînerên dîrokê tê zanîn, Derwêşê Evdî di sedsala 18an de li herêma Wêranşarê jiyaye û berxwedaneke mezin li dijî Dewleta Osmanî û eşîrên Ereban nîşan dayê. Wê demê Temir Paşayê Milî di sala 1780î de dibê serokê eşîrên kurd ê kîkan, milan û eşîrên êzdiyan li Beriya Wêranşarê û Derwêşê Evdî jî ji bêr jîrekiya xwe dibê serleşkerê Temir Paşayê Milî. Di …

Dengbêjî kevneşopiyeke gelekî girîng ji bo çanda kurd e û ji hunera xwendina kilamên gel ên kurd re tê gotin. Li dîrokê da kurd tim mecbûr man ku çanda xwe bi “deng” yan jî “gotinan” bi cîh bînin. Kurd li her demê li welatê xwe da hatine bindest kirin û mîna ecnebî hatine xwuya kirin. Ji …

Serhildana Elkê an jî Serhildana Beytûşebabê (bi tirkî: Beytüşşebap İsyanı ) di 3’ê îlona sala 1924’an de destpê kir. Serhildan, di pêşengiya serbaz Îhsan Nûrî de ji aliyê rêxistina Azadî ya li alaya piyade ya 18’emîn ya li navçeya Elkê (Betûşebabê) hate destpêkirin. Serhildanê, di demeke kin de nêviyê alayê da ber xwe û yekemîn serhildana kurdan a piştî sazbûna komarê ye. Ev …

Zerdeşt Haco, zimannas û nivîskarê kurd e. Di sala 1950ê de li welatê Sûriye ji dayik bûye. Li Almanya dijî. Serokê PENa Kurd a Ewropayê bû. Ew PhD ya xwe li Zanîngeha Berlîna Azad li warên ziman-nasî û zimanên hînd û îraniyê de wergirtiye. Heta niha li zanîngehên Berlîn, Bremen û Hambûrgê wane gotiye. Dr. Haco tevlî wergerandina Încîla Pîroz ser zimanê kurdî bûye. Wî …

Mîroyê Esed sala 1919’an li Ermenistanê, li gundê Elegezê, ku navê wî yê berê Camûşvana Mezin bû, ji diya xwe bûye. Ewî pêşî zanîştgeha Pişkavkazê ya kurdî ya mamoste amade kirinê, paşê jî fakûltêta hiqûqê ya Zanîngeha Rewanê xilas kirîye. Ji sala 1937an di gundê xwe da dibe mamoste, paşê serokê dibistanê. Di …

Grîşayê Memê (28’ê adarê, 1948 Elegez), nivîskarekî kurd e. 28’ê adarê sala 1948’an li gundê kurdan – Kervanserayê, navçeya Elegezê, komara Ermenistanê ji diya xwe bû. Zanîngeha Yêrêvanê ya dewletê, fakûltêta rohilatzanyê, para tirknasyê xilaz kir û eva devedevî 35 sal e rojnemê de xebiti. Berê wek werger, paşê serokê parê, cigirê berpirsyar, 2006 da berpirsiyarê sereke. …

Alfabeya Şemo-Marogûlov yekemîn alfabeta kurdî ya bi tîpên latînî ye û ji aliyê Erebê Şemo û Îsahak Marogûlov hatiye amadekirin. Bi biryara hikûmeta Sovyeta berê û Ermenîstanê Erebê Şemo û Isahak Marogûlov (bi koka xwe Aşûrî) dest bi amadekirina alfabeta kurdî ya bi tîpên latînî kirin û di sala 1928’an de karê xwe bi dawî anîn. Wan di sala 1929’an de yekemîn …

Riya Teze (carina wek Rya Teze tê nivîsandin) yekemîn rojnameya kurdî ye ku bi tîpên latînî hatiye çap kirin. Riya Teze di 1’ê avrêla sala 1930’î de li Sovyetistanê bi alfabeya kurdî ya Şemo-Marogûlov ku di sala 1928’a de bi biryara dewleta Sovyeta berê hatibû amade kirin, dest bi weşana xwe kir û destpêkê heftê du caran bi çar rûpelan derdiket. Bi vî awayî Riya Teze beriya kovara Hawar dest bi …