Mala Eliyê Ûnis Ferman e ferman e ferman e Fermana serê şêxan û melan e Darê Îstiqlalê li Diyarbekirê bi cî dane Emrê vê fermanê li jorê bi destê Xweda ye Li xwarê li gorî qanûnê tirka ye Tu li çar terefê dinyayê bigerî şer e Di Çiyayê Sasonê de …
Zêdetir Bixwîne
Di sala 1949’an de li bajarê Sêrtê, li qeza Bayqanê, li gundê Minar hatiye dinê. Dibistana seretayî li gundê xwe, ya navîn û ya mamostetiyê li Amedê qedandiye. Di sala 1968’an de dest bi mamostetiyê kiriye. Heya 12 Îlona sala 1980’an li gelek herêmên Tirkiyê û Kurdistanê mamostetiya xwe domandiye, …
Zêdetir Bixwîne
Dewleta Enazî, dewletekî kurdan e ku di sala 990î de ji aliyê Muhemmedê Enaz ve hatiye avakirin û 126 sal berxwedaye. Dîrokzanê kurd Şerefxanê Bedlîsî di pirtûka xwe ya Şerefnameyê de wê dewletê bi navê Eyyarî nivisandiye. Ew cihen ku Enaziyan lê serwerî diajotin; Kirmanşan, Îlam, Xûlvan, Dînewer, Mandalî, Şehrezor û cihên weke Dakukê bû. Serwerên Dewleta Enaziyan Ebulfeth Mihemedê kurê Enaz (991-1011) Ebulşewk Husamê Dewle Farisê …
Zêdetir Bixwîne
Komeleya Vejiyana Kurdistan an jî Komeley Jiyanewey Kurdistan di nava Şerê cîhanî yê duyem de wek encam ji layê elît, rewşenbîr û sîyasetmedarên Kurd ve, di 16 gelawêja 1942yê de ev rêxistin bi awayek nepenî hate ava kirin. Serokê vê rêxistinê Evdilrehman Zebîhî bû. Endambijartina komeleyê jî gelek balkêş bû. Ji ber ku tenê …
Zêdetir Bixwîne
Lolo an Lollo gelek ji civaken Zagrosa mezin ku ji zuda li herema Silêmaniyê jiyane u kalên Kurdan e. Di gelek çaxên dîrokê de dewlet saz kirin, xwediyê serxwebûn û azadiyê bûne. Di ilm û karbend û çand û pisporiyê da gelek pêşta çûne. Ji bo parastina ax û welate xwe bi …
Zêdetir Bixwîne
Asyayê bi sê denga bang dikir, digot: Lê lê Besrayê, rebenê, sibe ye Şerek li me qewimî Li ber sûr û bedena Selîm Begê Li hewşa kafirê Emirtûman Ji êvara Xwedê de Asyayê digot lê lê Besrayê Agirê Helebê bi derê mala bavê te ketê Tu here li ber çoka …
Zêdetir Bixwîne
Biroyê Heskî Têlî, Brahîm Paşayê pêşawa, Pilingê Celaliyan, Kirrê Celaliyan, Heskîzade Brahîm, Biro, Biroyê Çargurçik (* ? – † 25’ê tîrmehê 1931 li Kaniya Reş a Çaldiranê, rojhilatê Kurdistanê) yek ji siyasetmedar, şervan û fermandarên doza azadiyê ya kurdan bû. Ji êla Celaliyan e. Di dîroka nêzîk a kurdan de wekî lehengekî cihê xwe girtiye. Jiyan Kurê Hesk û Têliyê ye. Di Şerê cîhanê yê I de li dijî dagirkirina rûsan têdikoşe. Dema şer …
Zêdetir Bixwîne
Komara Agiriyê yan Komara Araratê yan jî Komara Yekem yek ji dewletên Kurd ên dîrokî ye. Di pêvajoya Serhildana Agiriyê de ji aliyê tevgera Kurd ve hatiye îlankirin. Gelê Kurd piştî têkçûyîna Osmanî wekî gelên din li azadiya xwe digere. Gorî peymana Sevrê mafê Kurd û Ermeniyan ên dewletbûnê ji aliyê Osmaniyan ve hatibû pejirandin. Lê di praktîkê de Tirkan nedixwastin …
Zêdetir Bixwîne
Dengbêj Seyîd Fadil Cizîrî bi strana xwe ya “Heyran Jaro” li herêma Botanê tê nasîn. Dengbêj Fadil ji zarokatiya xwe ve di dîwanên şevbêrkan de cih girtiye û dengê wî li Botanê zêde tê hezkirin. Seyîd Fadil Cizîrî sala 1962’an li gundê Seletûnê yê Silopiya ji dayîk bûye. Dayika Seyîd …
Zêdetir Bixwîne
Seyîd Eliyê Findiqî, di sala 1892-ê de li Findika Botan hatiye dinyayê. Findik nehiyeya Dihê ya navçeya Sêrtê ye. Seyîd ‘Elî kurê Seyîd Silêman, kurê Seyîd Îbrahîm, kurê Seyîd ‘Umer, kurê Mele Hesenê Xetîb e. Ev malbat bir riya Evdilqadirê Geylanî digihêje Îmamê Hesen. Dema ko tataran bi ser Bexdayê de girt û ev bajar dagir …
Zêdetir Bixwîne
Eliyê Lokerî yan jî Elî el-Lokerî helbestvanek kurd yê pêşîn ê serdema îslamê yê kevn e ku di sedsala 10’an de jiyaye. Hinek jiyana xwe li paytexta Samanîyan li Buxwarayê derbas kiriye. [1] Dema ji Buharayê hatiye welatê xwe Kurdistanê ji wezîrê Samaniyan re peyam şandiye tê de bi zimanê farsî nivîsiye û tê de qala Kurditiyê kiriye. Lê berhemên wî yên bi zimanê kurdîên gihandibin destê …
Zêdetir Bixwîne
Mela Enwerê Mayî (1913 Amêdî – 1963) rewşenbîr û helbestvanê kurd yê sedsala 20’an e. Mamoste Mela Enwerê Mayî li adara sala 1913, li gundê Mayê, li herêma Berwarî Bala, ku girêdayî qeza Amêdiyê û parêzgeha Duhokê ye ji dayîk bûye. Mamoste ji malbateke oldar û resen bûye, ku rêça Neqişhebendî ji xwe re girtiye û sofiyetî sala 1915 babê wî …
Zêdetir Bixwîne
Baba Raxî Hemedanî yek ji helbestvanên kurd ê kevn e ku di sedsala 9’an de jiyaye. Tê texmîn kirin di sala 848an de miriye. Li Rojhilata Navîn, yek ji wêjeyên herî kevn ku li ser vê qada bi navê Kurdistan hatiye binavkirin hatiye afirandin e. Ew wêjeya bi devkî heya pêş zayînê ji hezara salan …
Zêdetir Bixwîne