Bernamegeh KURDÎ

Konê Reş   “Xwendin û nivîsandin: Xort bin, pîr bin, heçî nezan in divê, dest bi xwendin û nivîsandina zimanê xwe bikin; û ne bêjin qiweta min na gihe vî îşî; ez heq ji vî îşî dernayênim. Tiştê ko zaroyên heft, heşt salî dikarin, xort û mirovên sere jî dikarin. Gerandina …

Bakurê Kurdistanê ji wê beşa Kurdistanê re tê gotin ku dikevê nav sînorên dewleta Tirkiyê. Gelek caran ji bo Bakurê Kurdistanê bêjeya Kurdistana Tirkiyê jî tê bikar anîn. Dîrok Her çend dîroka hemû kurdan têkildarî hemû kurdan be jî, her parçeyekê Kurdistanê xwedî ciheke taybete di dîroka Kurdistanê de. Heta îlankirina komara Tirkiyeyê jî qedera her sê parçeyên …

Ehrîman, Angra Mainyu têgîneke ji Avestayê ye. Girdîgarekî, xwedayiyekî sereke yê ola Zerdeştîtîyê ye. Bo gotineke din, yek ji di alîkarên Ahûra Mazda ye. Hurmuz (Spanta Maînyû) girdîgarê başî û çêyiyê, Ehrîman jî yê xirabî û tunekirinê ye. Di ola kevn a kurdan Zerdeştîtiyê de, diviyabû bawermend di kesayetî û jiyana xwe de di riya Hurmuz jê berpirsiyar e, …

Bingehên Sînemaya Kurdî bi filmên Zerê û Kurd-Êzdî di salên 1920’î de (li gor agahdariya ku Rohat Alakom daye) li Ermenîstanê hatibû kişandin û filmên ku bi derhêneriya Emil Ludwing di salên 1930’î disa li Ermenîstanê kişandibû navê filman “Selahaddin”, “Mem û Zîn”, “Xanî Dimdim” û “Siyabendê Selîwan” destanên Kurdî re hatiye avêtin. Ji ber nebûna bazarakê netewî-azad û …

Îro li Anatoliyaya Navîn, li Enqere, – Haymana, Polatlı, Bala, Şereflikoçhisar, Qonye – Kulu, Cihanbeyli, Yunak, Kırşehir (Kaman, Çîçekdaxi, Nevşehir, Aksaray, Yozgat (Yerkoy), Çorum, Sivas û li Tokatê nezîkî milyonek kurd hene. Li Anatolyaya Navîn li Enqerê 102, li Qonyê 75, li Kırşehirê 52, li Nevşehirê 50, li Aksarayê 70, …

Mîralay Seîdê Simbêlreş, bi tirkî Miralay Sait Karabıyık, şoreşger û serfermandarekî kurd bû. Di sala 1863an de li Payîzavaya Wanê hatiye cîhanê. Ji eşîra ertoşî mamedpîran bû. Di dibistana eşîrî ya osmaniyan de dixwîne. Ew demekî li Şamê erka leşkerî de dixebite. Dema ku Şerê Cîhanî yê Yekem diqevime vedigere Wanê, fermandariya artêşa siwariyên ertoşî dike. Li dijî rûsan şer dike û paye (rûtbe) wî dibe mîralay. Dikeve nav hewldana rêxistina kurdan, piştgirtina serhildanên …

Çayan Okuduci  Vaye me bi hêvî û tengasiyan xwe gîhiştand payîzê. Bayê payîzê hêdî hêdî li sing dixe, sar dike û me bervî rojên rengpayîzê ve dibe, bayê di nav kuçe û kolanan de bi hesret û keyfxweşiyên xwe yê nîvco derketiye gerê; carcarna rûyê xwe yê şêrîn û tûj …

 (1911-1972) Qedrîcan an jî Qedrî Can helbestvan û nivîskarekî kurd bû. Ew bi navê Abdulqadir Can li Dêrika Çiyayê Mazî (Mêrdîn) di sala 1911’ê da hate cîhanê. Di piçûkahiya xwe de Qedrîcan wek “Qedrî” dihat naskirin. Ji zarokahiya xwe de Qedrîcan pir xwedî şans bû ku bavê wî (ku bi kurtahî wek “Cano” tê naskirin) …

Lokman Polat   ”Çîroka Kekûpekû di nav gelê Kurd de tim tê gotin. Çîrokbêj û yên kalepîr ji zarokan re vê çîrokê dibêjin..” Nivîskar Ender Ozkahraman, Kurd e an nîne, ez nizanim. (Gorê ku di rojnama rojane Ozgur Gundem û rojnama hefteyî Ronahî de nivîs û karîkaturên wî hatin weşandin …

Şano yan jî hunera şanoyî hunereke wêjeyî ye ku şanoger (lîstikvanên şanoyê) li ser dikê pêşan didin. Cihê ku berhemên şanoyê lê tên pêşandan şanogeh e. Di despêka jiyanê de mirov ji bûyerên sirûştê û pêkhatina hin tiştên sosret ditirsiyan û nizanîbûn ew çawa tên holê. Ji ber ku sedemên kiretên sirûştê û zagonên xwezayî nizanîbûn, xof û tirs …

Çandiniya bajarî, an jî baxçevaniya bajarokî, pratîkiya çandinî, pêvekirin û belavkirina xwarinê li an li derûdora bajaran e.Di heman demê de çandiniya bajarî peyvek e ku ji bo xwedîkirina sewalan, avjenî, daristanî, û baxçevanî tê bikar anîn. Ev çalakî li deverên bajaran- dorpêç jî rû didin. Çandiniya bajarî dikare astên cihêreng ên pêşkeftina …

Pêjgeha kurd, aşpêjxaneya kurdî, kulîna kurdî, kûxniya êzîdiyan, metbexa kurdî, xwarinên kurdî ji cure û dewlemendiya xwarinên kurdî re tê gotin. Kurdistan mîratgirê şarezayiyên mezin e. Med, urartû, hurrî, sasanî, rom û gelekan bandora xwe hîştine. Mezopotamya ku parek axa Kurdistanê jî dikevê, wekî landika, dergûşiya mirovahiyê tê zanîn. Cara pêşîn li vir ajal hatine kedîkirin, mirovahî fêrî bikaranîna alavên jiyanê …

Mehabad an jî Sablax bajarekî binavûdeng a kurd, li başûrê Gola Urmiyê yê û bajarke Rojhilatê Kurdistanê ye. 1300 m bilindahiya wê ji ruyê avê ye. Ew li bakûrê rojavayê Komara Îslamiya Îranê li bajêristanê Mehabadê û 168.000 kes lê dijîn (2016). Di sala 1946an de li vir Komara Kurdistanê ya Mehabadê hatiye afirandin. Navê Mehabad ji farsî yê û tê maneya bajarê heyvê, Meh/Mah jî …