Bernamegeh KURDÎ

Makû an jî Mako bi kurdî weke Mewkê bilêv dikin, bajarekî Rojhilatê Kurdistanê ye û dikevê bakûrê rojavayê Îranê. Her wisa bajarê navendî ya şaristana Makû (navçe) ye. Nêzîkî sînorê bakurê Kurdistanê. Piraniya gelê Makûyê kurd in, lê li herêmê azerî jî dijîn. Hin kes li ser vê bawerê ne ku navê Makûyê ji peyvên Mad Kûh (çiyayê mad, med) tê. Mad yan Med bav û kalên kurdan in. …

Berî her tiştî divê em bibêjin ku parastina eşîrtî û eltî tiştekî ne rast e. Divê em bizanibin ku Em Kurd in û ji bo Kurdîtî û yekîtîya xwe têbikoşin. Celaliya ango celaliyan navê êleka mezin a kurdan e ku piranî yê wan lî rojhilatê dijîn. Li bara êla celaliyan …

Ûrmiye, Wirmê an Urmê, bajarê didu ya herî mezin ê rojhilatê Kurdistanê paş bajarê Kirmaşan ê ye. Nifûsa bajarê Ûrmiyê li derdora 970.000 e. Xelkê Ûrmiyê bi zaravayê kurdî kurmancî û zimanê azerî dipeyivin. Bajar ji çend herêmên cuda ên kurdnişîn û azernişîn pêk tê. Heta niha gelek niqaş li ser vî navî hatine kirin. Hraç Martirosiyan (Hrach Martirosyan) di pirtûka …

Axtamar yek ji giravên herî mezin ên li Gola Wanê ye. Girav ji sala 908an heya 1021an wek palatîneke, kesrayên, ermenî yên Vaspurakanê ji xanedanê Artsrûnîyan dihat bikaranîn. Herwiha, katolîkosê Dvînê jî, ji salên 920/931an heta 950/992an li wir dima,, herwiha katolîkosên ermenî ji sala 1116an heta 1895an Axtamarê wek navend bikaranîbûn. Axtamar bi xwe ji …

Dilawerê Zengî Di dawiya babilîska nozdehan û destpêka babilîska bîstan de, destpêka dîroka hişyarbûn û bizava rizgarîxwaza neteweyî ya gelê Kurd e Bi belavbûna rojnama (Kurdistan 1898)an û çapemeniya Kurdî re, roj bi roj hizrê ramyarî û civakî li nik rewşenbîrên Kurdan berdigirt, û rojnameya Kurdistan li hemberî  zordariya fermandarên Osmaniyan …

Sêwas navçe û bajarekî Bakûrê Kurdistanê ye. Dikeve nav sînorên Komara Tirkiyê. Dema Împeratoriya Romê de navê bajar Sebasteia (bi yewnaniya kevn: Σεβάστεια, lat. Sebásteia; bi latînî: Sebastea) an Sebastê (bi yewnaniya kevn: Σεβαστή, lat. Sebastḗ; bi latînî: Sebaste) bû, ji navê împerator Augustus (bi yewnaniya kevn: Σεβαστός, lat. Sebastós, bi kurdî tê wateya: “rêzdar”). Dema Ereban de nav bûye ” Bajarê Danişmend”. Dema Osmaniyan de Navê “Eyaleta rom” bûye “Eyaleta Sivas”. Nav wek Sîvas û Sêwas hatiye guhertin. Dîrok Kronolojiya bajêr Berî …

Hejmara Dozdemîn a kovara Şermola ya wêjeyî û çandî ku bi zimanê kurdî û erebî tê weşandin, derket. Dosyaya hejmara Dozdemîn “Di Wêjeyê De Çîrok” e. Ji pêşekiya hejmarê: Çîrok bi gelemperî weke hunereke vebêjî ya pexşanê tê zanîn ku bi bûyerekê, qewimîneke rastîn an xeyalî vedibêje, ji hêla yek …

Cizîr, navçeyeke li ser bajarê Şirnexê ye. Bi navê Cizîra Botan jî tê naskirin. Weke “Bajerê Nebî Nuh” jî hatiye naskirin. Bi Nisêbînê re bajerê herî mezin ku çanda Şahmaran têde bicih bûye. Cizîra Botan xwediyê dîrokeke ku pir demdirêj e. Avabûna wê ta dema sûmeriyan û berî wê demê diçê. Ji hûrî û mîtanîyan re navendetîtî kir. Ji wê deme wan pêde …

Hurî, hurrî yan ḧûrî  yan jî xurî yek ji gelên Mezrabotana kevnar a bakur ango Kurdistanê bûn. Peytexta welatê Hûriyan bajarê Kerkûk bû. Heta îro bi qasî ku hatiye tespîtkirin, 6.000 sal berî niha ango 4.000 sal berî zayînê cara pêşî Subaroyan li herêma Amedê jiyane û hikm kirine. Sumer û Akad ango gelên navbera herdû çeman û paşê jî grekiyan ji wê herêmê re bi zimanê xwe …

Hecbanî, Hecebanî, Hacvanî an Hezbanî (906-1080), xanedana kurdan a dîrokî ye. Hukumdariya Hezbaniyan li herêma Hewlêr, Mûsil, Ûrmiye, Rewandizê çêbûye. Dîrok Koka vê êlê ji aliyê Mûsilê, ji herêma Bahdînan bû ye, û gorê Ensîklopediya Îslamê ev êl di sedsala 11’mîn de li herêma Şino, li Rojhilata Kurdistan a îro jî dima. Sedema vê ciguhirînê dubendiyek bi hikûmdarê Hemdaniyan Evdilê bîn Hemdan rê di sedsala …

Dîroka Mezopotamyayê yan jî Pêşdîroka Mezopotamyayê dîrokeke ji koçberbûyîna mirovî ya herî pêşîn a di Serdema Paleolîtîkê de heya serdema kevnare ya dereng e. Ev dîrok pêşî ji delîlên kolandinên arkeolojîk, piştî destpêkirina nivîsandinê di dawiya hezarsala 4an b.z. de jî ji çavkaniyên dîrokî hatine berhevkirin. Mirovahî di serdemên Paleolîtîk û Neolîtîka destpêkî de tenê li beşên Mezopotamyaya Jorîn de cîwar bibûn. Li …

Dewleta Sefewiyan an jî Dewleta Sefewî  dewleteke Kurd dîrokî ye ku di navbera salên 1501 û 1736an de Azerbaycan, Îran, Ermenistan, Îraq, Efxanistan, Turkmenistan û beşek ji Kurdistanê di nav sîndorê xwe mezin kiriye. Xanedana Sefewiyan de fars, azerî û kurdan xwe cih girtiye. Şahê Sefewî yê mezin Şah Îsmaîlê Yekem da kurd bûn heye. Xanedaniya Sefewî Yek ji xanedanên serdest ên herî giring ya Îranê ji salên 1501 heta …

ADİL BAŞARAN Lawê paşê û hevalên xwe li qadê bi gogê dileyze. Dema lawê patîşah gogê davêje û bişid digindire dîçe li kûzê pîrê yê tijî av dikeve û kûzikê pîrê dişikê ,pirtî pîrtî dibe. Li ser vê pîrê diqehere û bedûayê li lawê paşê dike û dibêje,  ‘’we kûzikê …