BİYOGRAFÎ

Fexredînê Exlatî yek ji zanyareke kurd ê Bedlîsê ê Xelatê yê sedsala 13’an e. Ji bo jiyana wî agahî/çavkanî kêm e. Fexredînê Exlatî astronomê kurd e ku gellekî xebat kiriye li ser astronomiyê. Tava ku ji kullekan dertê li gorî wan seat tespît kiriye.[1] Di sala 1260’an de rasatxanekî (Çavdêrî) ji bo astronomiyê ava kiriye. Bi xwe xebatên xwe yên li …

Kemaledînê Yûnis, Kemaledîn ibn Yûnis an Eb-ul Fetîh Mûsa Kemaledîn an jî Îbn Yûnis (b. 1156, Mûsil – m. 1241 Mûsil) astronom, matematîkzan û fiqihzanê kurd e.[1][2] Jînenîgarî Kemaledîn di sala 1156an de li bajarê Mûsilê ji dayik bûye û di sala 1241ê de jî, dîsa li Mûsilê wefat kiriye. carna wek Mewsilî jî tê naskirin. Navê wî yê rast Mûsa bin Yûnus bin Muhammed bin Men’a ye. Kemaledîn jî bernavkekî wî ye. …

Ebû’l fîda (bi erebî: أبو الفداء, Abu’l-Fida ) an jî navê tam Ebû’l fîda Îsmaîl Hamawî (z. 1273 Şam – m. 1331) astronom, dîroknas û erdnasekî kurd bû.[1][2] Ebûlfida gelekî pirtûk li ser dîrok û erdnîgariyê nivîsand, Ew di navbera 1320 û 1331ê de fermandarê Dewleta Eyûbiyan bû. Kratera li ser heyvê a bi navê Ebûlfida bi navê wî binavkirî ye. di 26ê kewçêrê sala 1331de li Hamayê wefat kir. Hîn berhemên wî …

Mele Ebû Bekir (z. 1863 – m.1942), alimê Îslamê, astronom û fîlozofê kurd ê Hewlêrê ye.[1] Di wextê Osmaniyan de jê re gotine Mulla Ebu Bekir Efendi[2] Li Başûrê Kurdistanê caran gotine Mele Fendî (مەلا فەندی) peyva Efendî weke “Fendî” xebitandine. Berhem Nêzîkî heft berhemên wî hene. Tefsîr Astrolab (Nivîsekî) Çavkanî ↑ Special Issue: The 40th Day Memory of the Death of Mulla Abu Bakr Effendi”. Fata al-Iraq. …

Şemsê Bidlîsî zanyareke kurd e. Kurê Mele Evdilxefûr e, torinê Mele Silêman Baba’ye, Navê wî ê rastî Mehmûd e, Lê jê re gotine Şemsê Bidlîsî, Şems di erebî de tê wateya roj, “Roja Bidlîsê” bav û kalê wan di sala 1642’an ji Hekarîyê hatine Bidlîsê.[1] Şemsê Bidlîsî di sala 1715 li Bidlisê hatiye dinyayê, Pêşyê li cem bavê xwe …

Muhemmedê Kurdî yan Muhemmed el-Kurdî (1715, Şam – 1780) nivîskarê Îslamê ye. Navê wî dirêj ” Muhemmed bin Silêman el-Kurdî el-Medenî el-Şafî” ye. Hîna yek salîbû wî birine Mekeyê, perwerdehiya olê li wê derê li cem alimên mezin girtiye.[1] Muhemmedê Kurdî li ser olê çen pirtûk nivîsiye yek “Şerh Faraiz el-Tuhfa”,  yek jî bi navê “El Fevaid el-Medeniye fi men Yufta …

Tacdînê Kurdî zanyarekî Îslamê ye. Tacudîn li cem Siracedînê Ûrmewî dersa fiqihê xwendiye. Roja ji dayîkbûna wî nayê zanîn di sala 1350’an de wefat kir. Wî di medreseya Orhanîyeyê de dersên feqiyan dida,[1] Çavkanî ↑ Şakâyık-ı Nu’mâniyye tercümesi (Mecdî Efendi) r. 27

Mele Mûsayê Kurdî zanyarê îslamê yê mezheba Şafiî ye. Navê bavê wî Husên e. Navê wî yê dirêj Mûsayê kurê Husênê Lalanî ye.[1] Li Amêdiyeyê dibistan ava kiriye û tê de ders dida telebeyan. Bi xwe jî li cem alimên wek Şêx Alwan u Mele Îsmaîl el-Şirvanî perwerdehiya xwe standiye. Di sala 1524 an jî 1533an de hate kêr kirin …

Navê wî yê eslî Xelîl Silêman Xabûr e, li gundê Belawatê ji dayîk bûye. Her çiqas di heqê sala ku tê de hatiye dinyê de gengeşî hebe jî a rast, sala 1892 ye. Malbata wî hejar bûye û jiyana xwe bi temamî bi hejarî derbas kirîye. Bavê wî di heşt …

Mela Ehmedê kurê Mela Mihemedê Zivingî yê Botî çendî ku xelkê Zivinga Botan e û di sala 1311/1893yan de li bajarê Sêrtê di dema ku bavê wî lê dersdarî dikir hatiye dinê jî lê bavê wî Mela Mihemed bi eslê xwe paloyî ye û ji çiyayên Paloyê hatiye devera Botan. …

Nîmetullah yan Şêx Nîmetullah (z. 1860, Rojhilata Kurdistanê – m. 1915, Hewlêr) zanistvanê kurd ê ku li ser mentiq, astrolojî û gramerê gelek berhem nivîsandin. Di sala 1860an de li bajarê Sîneyê li gundê Hezarkaniyan ji dayik bûye. Kurrê Şêx Ebdulkerîmê Merdûhî ye, ji malbateke kurd yên alim û zanayar tê. Şêx Nîmetullah perwerdehiya xwe pêşiyê li cem bavê xwe standiye, piştî wefata bavê xwe jî çûye cem …

(Mela ˈUbeydê Mernê) ˈUbeydulla Celîlî kurê Ebdulwehab li sala 1310 (hicirî qemerî- koçî)– 1278 (hicirî şemsî –koçî, tavî) beramberî (1889 zayînî), li gundê (dudika) (devera hekariya) çavê xwe li dinyaya rohin vekir. (Ser gotina mela Farûq, bapîrê wî mela Ubeydula çaxê ku şêx ˈUbeydula Şemzînî li Mekkê emirê xwedê kir …

Şêx Tahirê Kurdî zanyarekî kurd e ku ji Bedlîsê bûye. Tê texmînkirin ku di sedsala 14an de jiyaye[1] Di derheqê jiyana wî de agahî pir kêm e, Şerefxanê Bedlîsî jî di berhema xwe de behsa wî kiriye. Helbestvanên îranî Mewlana Nûr el-Mille û Evdirehman el-Camî jî qala wî kirine. Çavkanî ↑ Şerefname, Şerefxanê Bedlîsî, Wergêr M. E. Bozarslan. Ant Yayınları, …