KURDÎ

Dînewerî an jî Ebû Henîfe Dînewerî (z. 820 Kirmaşan − m. 24’ê Tîrmehê 895 Dînewer) riweknas, astronom, erdnas, matematîkzan û dîroknasê kurd e. Jînenîgarî Dînewerî di sala 815’an an jî 820’an de li Rojhilata Kurdistanê li bajarê Kirmaşanê ji dayik bûye, Navê wî yê rastî Ehmed e, Navdanka wî Ebû Henîfe (Bavê Henîfe) ye, Navê bavê wî Dawid e û navê kalikê wî jî Wenand e. Wenand bixwe li ser dînê zerdeştîtiyê bû piştî Belavbûna …

Mîrza Ebdilqadirê Paweyî yan jî Mehzun Paweyî (z. 1850, Pawe – m. 1910, Kirmaşan) nivîskar û helbestvanekî kurd ê binavûdeng ê zaravayê hewramî ye. Di çardeh saliya xwe de dest bi nivîsandina helbestan kiriye. Di jiyana xwe de li Iraq û Tirkiyeyê (wê demê ew der axa împeratoriya Osmanî bûn) geriyaye û fêrî zimanên erebî û tirkî bûye. Ji bilî wan zimanan Paweyî bi farsî jî dizanî bû. Paweyî di 62 saliya xwe …

Sadiq, şairekî kurd e û navê wî di dawiya wê helbesta ku di nav wê keşkula destnivîs de hatiye nivîsîn hebû. Ji ber ku navê Sadiq di dawiya vê helbestê de tê, ew ne ya Elî Herîrî lê ya Sadiq e. Tarîxa jiyana vî şairî jî wek ya Mîna û Macin ne diyar e. Heta niha tu dîroknasî nave wan …

Mîna navê helbestvanekî (şair) kurd e. Jiyana wî Em nizanin ev şairê han kî ye nave wî çiye û xelkê ku ye…Heta niha ti dîrokvanî, nave wî jî wek yê Macin û Sadiq nenivîsiye, belkî helbesten wî jî nedîtiye. Van helbestên han jî min ji wê keşkula bi destnivîs wergirtiye. Wisa tê xwiyakirin ku ev şairê han Kurd e, Mîna leqeba wî ye …

Edeb (z. 1862 – m. 1917), yek ji helbestavanekî kurd ê klasîk e. Bi zaravayê Soranî helbest nivîsandine.

Hacî Nemet, ango Nemetula Mukrî Ceyhûnabadî (z. 1871 – m. 28’ê reşemiyê, 1919), nivîskar û helbestvanekî mîstîk e ji Rojhilatê Kurdistanê ye[1]. Ew di nav bawermendên yarsan de weke ezîzekî tê pejirandin.[2] Hacî Nemet, di navbera salên 1871-1920an de jiyaye û di nav berhemên wî de pirtûkeke bi navê “Pirtûka Qralên Rastiyê” heye ku li Fransayê, ji aliyê Henry Corbin ve li …

Fêrgîn Melîk Aykoç nivîskarê kurd e. Aykoç di meha 12 a 1951’ê de li gundê navçeya Baskan Gimgim ê tê dinê. Ji ber ku kalikê wî bi destê leşkerên Tirk hatî bû kuştin, bavê wî sêwî dimîne, bi diya ji xwe rê ji Depê diçe Gimgimê. Li wir şivanî û xulamî dike. Jiwê zaroktiya Fêrgîn di nav belengazî de …

Şeyda Hewramî (1784 – 1852) di sedsala 18an de li Kirmanşanê hatiye dinyayê helbestvanekî kurd bû.

Ebdulmecîd Mîrza (1852-1925) wêjevanê kurd e. Leqeba wî Melîkê Kelam (Melik el-Kelam) e lê bi kurtasî Mecîdî jî tê naskirin. Li Rojhilata Kurdistanê nêzikê  bajarê Sineyê ji dayik bûye di sala 1880î de ji Sineyê koçî Hîcazê kiriye li wêderê bi alimê bi nav û deng Hecî Şukrullah ve hevdîtinek pêk aniye û bi gelek salan li wir ma û li Mekeyê heca xwe jî …

Teha Kerîmî (bi tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî: Taha Karimi) sînemakar û derhênerekî kurd bû ku di sala 1975an de li bajarê Baneyê li rojhilatê Kurdistanê ji dayik bûye. Kurtefîlmên Teha Kerîmî di gelek fîlmefestîvalan de hatine pêşandan, li Berlîn û Ourense (Galîsya, Spanya) û Goa (Hindistan) û Londonê û sînemakarê kurd tê de bi xelatên cuda cuda hatiye xelatkirin. Derhêner Teha Kerîmî di 29ê gulana 2013an de bi …

Mîrze Riza Kelhûr (z. 1829 Kirmanşah – m. 1892 Tehran) xetçêker, helbestvan û dîrokzanekî bi eslê xwe kurd ê ji Rojhilata Kurdistanê ye.

Daryûş Şokûf, anku Daryush Shokof (z. 1954an li Tehranê, Îran, bi navê Ali Reza Shokoufandeh) hunermend, fîlozof, ressam, peykertraş, senaryonûser, derhêner û lîstikvanekî film ê îranî ye. Bavê Daryûş Şokûf kurdekî ji Kirmanşahê û dayîkî wî jî faris e. Daryûş Şokûf xwe weke kesekî kurd dihesibîne. Ew niha li Almanyayê dijî. Filmografî 1990 angels are wired 1991 Dogs are not allowed …

Mistefa Bêsaranî (bi farisî: ملا مصطفی بیسارانی‎, z. 1642 − m. 1701), yek ji alim û helbestvanên navdar ên kurd yê sedsala 17’an e. Ji bajarê Kirmaşanê ya Rojhilata Kurdistanê ye.