Bernamegeh KURDÎ

Emîn Alî Bedirxan (z. 1851 li Kreta, Împeratoriya Osmanî; − m. 1926 li Misir) kurê Bedirxanê Evdalxan û bavê Celadet û Kamûran Bedirxan e. Mîr Emîn Alî Bedirxan di sala 1851ê de hate dinyayê. Wî di xwendegeha Siltanan de, ya ku tenê ji zaroyên mîran re li Stembolê hati bû ava kirin, beşê mafzaniyê, ango hiqûq xwend û bi vê hişê wî weke mirovekî rewşenbîr vebû. Ew mirovekî …

Kemal Fewzî ( 1891 li Xîzan, Bedlîs –  27’ê gulanê 1925, Mizgefta Bilind, Amed) nivîskar, helbestvan û yek ji têkoşerên doza azadiya Kurdistanê bû. Bi tevahî hevalên xwe ji aliyê Komara Tirkiyê ve hatiye dardekirin. Li Stenbolê, di dibistana leşkerî de dixwîne. Di şerê Balkanan de giran birîndar dibe. Bi derketina Îttîhat ve Terrakî (komaleke …

Evdirehîm Rehmiyê Hekarî an jî bi navê nasnama wî Abdurrahim Rahmi Zapsu yek ji helbestvan û siyasetmedarekî kurd bû. Rehmiyê Hekarî di sala 1890an de li bajarê Elbakê hatiye dinê. Ew ji malbatên hekarîyanê Mala Hekariyan de bûye. Wî perwerdehiya xweyê pêşin li Elbakê, pê re jî li Wanê temam kiriye û dest bi Darûl Mûallimînê kiriye. Wî di hevşêwê wextê de ji Seyid …

Şakir Deniz di sala 1936an de li Panosa Agiriyê hatiye ser dinyayê. Dû re mala wan ji wir diçe gundê Cemalwêrdiya Dûtaxê. Paşî malbata wî ji Cemalwêrdiyê koçberî Qereyaziya Erziromê dike. Navê tirkî Şakir Deniz pê ve kirine. Dengê wî xwedî oktaveke bilind bû û bi du hawînan (Ha Hîîî Ha Haîî) stran digot. Ew jî yek ji şagirtên Dengbêj Reso ye …

Birahîmê Newrozî an jî Xalê Birê (…, 2001, Gundê Conî, Wirmê) dengbêjekî ji Rojhilatê Kurdistanê ye. Ji Gundê Conî ku bi bajarê Wirmê ya Rojhilatê Kurdistanê girêdayî ye. Ji êşira Şikakî ye. Li herêma Serhedê jî bi qasî Rojhilatê Kurdistanê tê naskirin. Bi sala li Radyoya Wirmê Beşa Kurdî da bi Îranxanê ra kilam gotîye. Di salên 1978-1993anda di Partiya Demokratik a Kurdistana Îranêda Pêşmergetî kirîye. Sala 1986anda ji ber sedemên sîyasî ji Îranê revîye û hatiye Stenbolê. Li Stenbolê 4 band …

Serhildana Simkoyê Şikak yek ji şorêşên herî mezin ên kurdên Rojhilata Kurdistanê bû ku di navbera salên 1918 û 1930 de ajot. Destpêka Serhildana Simkoyê Şikak û sedemên bingehîn Piştî Serhildana Şêx Ubeydelayê Nehrî (sala 1880’an), serhildana Simkoyê Şikak di ‎rojhilatê Kurdistanê de şoreşa herî mezin û domdirêj tê hesibandin. Di çaxê vê ‎şoreşê de bû …

Serhildana Qoçgiriyê an jî Şoreşa Qoçgîrê, yekemîn serhildana li hemberî hikûmeta Enqereyê ye û di Tîrmeha 1920an de li Qoçgiriyê rû da. Berî serhildanê xebatên amade kirinê ji aliyê Elîşêrê Dêrsîmî û Baytar Nuriyê Dêrsîmî ve hate meşandin. Di Tîrmeha 1920an de hin yekîneyên di bin fermana serok-eşîrê bi navê Misto, avêtin li ser qereqola Çulfa Alî ya …

Emînê Evdal (1906-1964), nivîskar, zimannas û helbestvanekî kurd bû. Ew li gundê Yamançayir nêzî bajarê Qersê kû di wan demê de li bin destê Rûsya bû, hate dinê. Di encamê şerê navbera turk û ermenî de, wî gundê hate kavil kirin û Emîn malbata xwe ji dest da. Di sala 1924ê, wî beşdariya xwendingeha karkeran …

Cemal Nebez (z. 1933 li Silêmaniyê, Başûrê Kurdistanê, Îraq – m. 8’ê berfanbara 2018 li Berlînê, Almanya) zimannasekî navdar î kurd bu. Jînenîgarî Di 1933an de li Silêmaniyê hatibû dinyayê. Ligel dewamkirina xwendingehên dewletî li Iraqê, wî derfet hebû li ser huqûq, felsefe û teolojiya îslamê jî bixebite li ber destên bavê xwe û alimên din ên welêt. Nebez fizîk û …

D. Îzolî’ (z. 8’ê adarê 1940 li gundê Hulman nehiya Moxindî, Dêrsim), ferhengdanerê kurdî ye. Li Dêrsimê li navçeya Mêzgir li gundê Hulmanê ji dayik bû. Li gorî nasnameya D. Îzolî di 8’ê adara sala 1940’an ji dayîk bûye. Bav û kalên wî ji aliyê Qerejdaxê pêşî tên gundê Rîçikêdû re jî li Hulmanê cîwar dibin. D. Îzolî di 12 saliya xwe ji gund derdikeve û 22 saliya xwe de …

Mehmed Emîn Bozarslan (Amed, 1935-) nivîskar û zimannasek kurd e. Li Ewropayê dijî. Bavê Hamît Bozarslan e. Bozarslan, di sala 1935a de, li qeza Diyarbekirê (Amed) li Lîceyê ji dayîk bûye. Piştî xwendina xwe temam kiriye, dest bi meletiyê kiriye. Dura li wê heremê ku ji dayîk bûye, dest bi muftîtî kiriye. gelekan bernavê ‘Muftî’ yan ‘Muftiyê Komunîst’ lê dikir. Çawa ku …

Malmîsanij anku Mehmet Tayfun (z. 1952 li Pîranê) rojnamevan û nivîskarek kurd e. Ew bi zazakî, kurmancî û tirkî dinivîse. Jiyan û kar Malmîsanij di sala 1952yan de li gundekî Amedê hatiye dinyayê. Wî xwendina xwe ya pêşîn û navîn li Kurdistanê û ya bilind (zanîngeh) jî li Enqereyê qedandiye. Malmîsanij di navbera salên 1975 û 1981ê de di zîndanên Tirkiyeyê ve bû. Di sala 1982yan de wî bar kir biyanistanê. Malmîsanij li Zanîngeha Sorbonne (Parîs) …

Mele Perîşan yan jî Perîşan Dînewerî (z. 1356, Kirmaşan, Rojhilata Kurdistanê – m. 1416) helbestvanekî kurd[1] bû. Mele Perîşan ji Herêma Dînewerê ye ku bi ser Kirmanşanê ve ji dayik bûye. Ew bi Perîşanê Dînewerî jî tê nas kirin. Ew heta niha bi helbestvanê yekê yê ku bi kurdiya goranî pesna mezhebê şiî daye tê nasîn. Dîwana wî …