KURDÎ

Derwêşê Evdî destaneke kurdî ye. Li gor ku ji dengbêj û lêkolînerên dîrokê tê zanîn, Derwêşê Evdî di sedsala 18’a de li herêma Wêranşarê jiyaye û Berxwedanek mezin li dijî dewleta Osmanî û eşîrên Ereban nîşan dayê. Wê demê Temir Paşayê Milî di sala 1780‘a de dibê serokê eşîrên kurd ê Kîkan, Milan û Eşîrên êzîdiyan li Beriya Wêranşarê û Derwêşê Evdî jî ji bêr jîrekiya xwe dibê serleşkerê Temir …

Li gor belge û helbestên nivîskî ku destê me de mane helbesta kurdî bi Elî Herîrî destpê dibe û bi hatina Cizîrî û Xanî xurt dibe û heya îro li nav hemû dewerên kurdnişîn de didome. Dema em basa helbesta kilasîk dikin em ji alî şikl û sûretê helbestê ve …

Suryanî, aramî ango asûrî (bi zimanê aramî: suroye, suryoye) gelê suryanî gelekî Rojhilata navînê ye. Anegorî texmînan di navbera milyonek ta çend milyon suryanî li rûerdê belavbûyî dijîn. Welatê wan Mezopotamya ye ku ew jê re dibêjin Bethnahrîn. Îro di navbera dewletên Tirkî, Iraq, Sûrî û Îranê de li hev hatiye parkirin. Piştî Şerê cîhanî yê duyem suryanî bi çar aliyên cîhanê ve belav bûn . Kevnariya suryaniyan Bi …

Cihûtî, cihûdîtîyan jî mûsewîtî ola cihûyan e. Cihûtî oleke kevn e, berî zêdeyî 3000 salan destpêkiriye. Cihûtî li ser bingehên Peymana Kevin tê avakirin, bi taybetî, Pirtûkên Mûsa, yên ku ji pênc pirtûkên pêşîn pêk tên: pirtûka Destpêkirinê (Genesîs), pirtûka Derketina Îsraêl ji Misrê (Eksodus), pirtûka Lêwiyan (Levîtîkus), pirtûka Hijmartinê (Numerî) û pirtûka Vegerandin li Qanûnê (Deuteronom). Pirtûka pîroz a cihûyan Tewrat e. Zebûr an Zebûrên Dawid jî wek pirtûkeke pîroz tê pejirandin. Di …

Mesîhtî, kristiyanî, xiristiyanî, xaçperestî, îsewîtî, filehî an filetî ola bawermendên mesîhî û kristiyanan e û Mesîh (Îsa, Eso) pêxamberê vê ayînê ye. Pirtûka pîroz a mesîhiyan Încîl e. Ji bawermendên ola mesîhtiyê re mesîhî, kristiyan, xiristiyan tê gotin. Ji bilî vê binavkirinê, bi kurmancî navên îsewî, fileh an file jî tên bikaranîn. Ola Mesîh (Îsa, Eso) li Filistînê derket û li her derê dinê belav bû. Nêzîke du milyar kes bawermendê vê olê …

Peymana Sevrê peymaneka aştiyê (bi fransizî: Traité de Sèvres) bû ko di navbera Hevalbendên Şerê Cîhanî yê Yekê, bil ji Emrîkayê û Emperatoriya Osmanî da li 10ê Tebaxa 1920ê piştî dumahiya Şerê Cîhanî yê Yekê ji bo sulh û aşîtiye li bajarê Parîsê hat morkirin. Ji dewleta Osmaniyan û saziyên Ermenî û Kurd jî xwest ko ji bo parastina mafê xwe û pêşkêşkirina daxwaziyên xwe nûnerên xwe bişînin …

Peymana Lozanê peymaneke aştiyê bû ko li 24ê Tîrmeha 1923ê jibo çaresera arîşeya Anadol û parçekirina Emperatoriya Osmanî di navbera Hevalbendên Şerê Cîhanî yê Yekê û Civata Neteweyî ya Mezin ya Tirkiyê li bajarê Lozanê hat morkirin. Vê peymanê Peymana Sêvrê ko dinavbera hevalbendan û Emperatoriya Osmanî da hatbû morkirin betalvekir. Peymana Lozanê verêja xebata Tirkan bi seroktiya Ataturkî û berjewendiyên nû yên welatên mîna Brîtanyayê li herêmê bû. Avriyek …

Qizilbaş, kumsor, sersor an jî kimsor ji kesên ola yan baweriya Elewîtiyê dihewînin re tê gotin. Heya sedsalên 17-18’an peyva elewî ewçend nehatiye bikaranîn, ji bo wan di zimanê tirkomanî (ji ber ku pirraniya tirkomanên Anatoliyayê elewî bûn) de qizilbaş, kimsor, sersor dihate gotin. Keyên osmaniyan komkujiyên mezin li dijî kimsoran li dar dixistin û her carê ew dibûn mesele di nava şerên osmanî û şahên Îranê de. Paşayê …

Eyaleta Kurdistanê (bi osmanî ايالت كردستان‎, Eyâlet-i Kurdistân[1]) ji 1847ê heta 1867ê ajotiye (20 sal). Hinek lêkolîner jî eyaleta Şehrezûr bi Kurdistanê ve tevlihev dikin, zen dikin ku eyaleta Şehrezûr eyaleta Kurdistan e.[2] Li sala 1847ê Bedirxan Beg serî hildaye. Di rojnameya osmanî li 14 berfanbar 1847ê da – Rojnameya Takvim-i Vekayi – parêzgehekî bi navê “Eyaleta Kurdistan” bi fermî hate damezirandin.[3] Di …

Babekê Xuremdînî (bi farsî: Bâbak Xoramdin) (z. 798 – m. rêbendan, 838) zaneyekî civatî û serokekî civatî bû. Li dijî xalîfeyê Abasiyan serî hilda û li berxwe da. Hat girtin û bi dest û lingên jêkirinê re hat kuştin. Kuştina wî di nava kurdan û herêmê re hertimî bi îbretî hat bi bîrhanîn. Pêşeng û mîrê kurdên Xurem bû ku …

Lêlê Qazê Lê lê mal xirabê êvare gelo Îro dîsa teb ser mira zare zare Malşewityê êvare tebi ser mira zare zare, mer ku heye bê soz û bê qewl û bê îqrare, jinku heye bi fend û bi dek û bi dolabe, bi heft parsuyên xwe xware, bira mala …

Bira… Bira li dunyayê mirin hebûya, kalbûn tunebûya li min, li min, li min… ax û felek. Keçikê belkî mala bavê te mîrat be, agir li mala bavê te rabe… Rabe ji doh esrê pê de te ewqas bi çavê xayîn li min mêzekir, Min zanîbû tiştekî dilê te de …

Îsmaîlîtî an jî şiîtiya Heft Îmaman terîqeteke batinî ya misilmanên şia ye. Wê terîqetê navê xwe ji Îsmaîl ibn Cefer –law û gorî pêyçûnên wê paşwerê heftemîn îmamê Dozdeh Îmaman Cefer es-Sadiq bû− girtî ye. Îroj nêzî 18 milyon pêyçûnên vê terîqetê, li Afxanistan, Hindistan, Pakistan, Sûrî, Yemen û Tacîkistan dijîn. Dîrok Îsmaîlîtî di dema ebasiyan de derket. Kênge lawê Hz. Elî yî paşîn Hisên ibn Elî û destekên xwe bi piranî li Kerbelayê hat şehîdkirin re şiayan pejirand ku …