KURDÎ

Merûf Nûdhî yan jî Şêx Merûfê Nûdhî (z. 1753 Silêmaniye – m. 1837 ?) zimannas, wêjevanê kurd e. Merûf di sala 1753an de li Silêmaniyê qeza Şehrezûrê li gundê Nûdî ji dayik bûye. Navê wî yê rastî Şêx Seyîd Mihemed e.[1] Merûf Nûdhî perwerdehiya xwe ya pêşîn li Kalakoçanê di medreseya “El-Xaziye”yê de girtiye û piştî wextan koçî Hezarmerdê kiriye li …

Azad Ronakbar (9’ê kewçêra 1975’an – 24’ê berfanbara 2010’an) helbestvan û nivîskarekî kurd bû. Navê wî yê rastî Ozgur Çoban e. 9 cotmeh 1975’an de li Tetwanê hate dinê. Malbata wî ji gundê Tetwanê Şirînşazê ye. Bavê wî ji karmendiyê karkinar bûye. Diya wî jina malan e. 1988’an de ji dibistana seretayî derçû bûye. Ji ber nexweşiya xwe nekarî perwerdehiya xwe …

Arşevê Oskan (z. 1967 – m. 25’ê sermawezê, 2012) rojnamenivîs, helbestvan û nivîskarekî kurd bû. Ew di sala 1967’an de li gundê Birkînêsê ku dikeve di navbera Dirbêsiyê û Serê Kaniya Binxetê de hatiye dinê. Wî xwendina xwe ya despêkê (seretayî) li gundê xwe kir û ya navçeyî li bajarê Dirbêsiyê û herweha lîse li bajarê Hesîçeyê. Di sala 2001’ê de wî û …

Helbestvan Vehêl Amêdî di sala 1951ê de, li bajêrê Amêdiyê ji diya xwe bûye. Her li wêrê xwendiye û di sala 1979-an de, amadekariya çandiniyê li bajêrê Zaxoyê bi dawî aniye. Di sala 1968an de, dest bi vehandina helbestan kiriye. Lê destpêka wî ya dirust ji sala 1974-an û pê de ye. Helbestên …

Tirîfe Doskî helbestvaneke kurd e ku di sala 1974an de li Dihokê hatiye dinê. Wê Peymangeha Mamosteyan a Dihokê kuta kir û nika wek mamoste kar dike. Tirîfe Doskî di dumahika salên 90an de dest bi nivîsînê kir û di sala 2005an de pirtûka xwe bi navê “Êvariyeka kesk” derxist. Ew endama Êkîtiya …

Di sala 1968an de li Şêrwana Sêrtê hatiye dinyayê. Beşa Edebiyat û Zimanê Tirkî ya Zanîngeha Dîcleyê qedand. Di 2013an de li ser Ziman û Çanda Kurdî mastera xwe li Zanîngeha Artukluyê kir. Di gelek kovarên bi kurdî û tirkî de li ser folklor, teoriya edebiyatê û edebîyata kurdî rexne, lêkolîn û ceribandinên wî weşîyane. Li Enstîtûya Zimanên …

Keyaniya Kurdistanê an jî Melîketiya Kurdistanê (1922-1924) navê melîketiyekê ye ku Şêx Mehmûdê Berzencî li başûrê Kurdistanê damezrandiye. Piştî têkçûyîn û hilweşîna împeratoriya Osmanî, pêl bi pêl gelên bindest li çareya serê xwe digerin. Tevgera ku di bin pêşengiya Berzencî de xurt kiribû, li dijî statûkoparêzî, berjewendperestî û dagirkeriya Brîtanyayê di rezbera 1922’î de îlankirina dewleta Kurdistanê dike û bo karê …

Malbata Eyûbiyan li hawîrdorî Îranê (rojava û bakûrê Îrana îro) dima. Ew malbateke kurd bûn, ji êla Rewadiyan bû. Ji vê êlê Şadî bi herdû kurên xwe re Esededîn Şêrko û Necmedîn Eyûb ji gundê Ecdankanê çûne Bexdayê û ji wir jî piştre çûn li Tikrîtê bicihbûn. Şadî li Tikrîtê mir û herdû kurên wî çûn ketine xizmeta Mucehededînê Gîtanî de. Gîtanî dît, ko Eyûb jîr û zane ye, rabû …

Biweyhî, Dewleta Biweyhiyan di pirtûkan de bi erebî : الدولة البويهية al-Dawla al-Buwayhīya hatiyê binavkirin, dewleteke kurdan bû, di 932an de li Îran û Îraqa îroyîn de hatiye avakirin. Her çiqas pêşiyê bi pirranî li bakûrê Îranê bûbin jî paşê heta başûrê Îranê çûne.[2] Peytexta vê dewletê Şîraz bû. Dînê dewletê îslam û ziman jî bi piranî farsî û kurdî tevê erebî bûye. Temenê Dewletê 130 sal bû û di …

Sadakiyan an jî Sadakiya, Sadaqiya, (dem. 770 – 827), hatîye jînkirin. Mîrgehekî kurdan ya ku di dema xwe de, bandûra wê pirr mezin bûye. Navenda wê Rojhilatê Kurdistanê li Ûrmiyê bûye. Navê vê mîrgeha kurdan, ji navê mîrê wê Sadaqê kurê Elî tê. Harûn Reşîd ku weke xalîfe jî, navê wî heye, …

Mîrneşîniya Biradost, Xanedana vê mîrneşîniyê Neviyên Hesnewî ne. Li dawiya kuştina Mîr Hilalê Kurê Nasir El-Dewle Bedir de Kurên Hilal ji bona nava Biradostê hatine bibarkirin. Mîrên Biradostî Evanan Sê Bira bûn. Yekek ji wan Tahir bû, yê ku ew li cîgehê Bavê xwe de ji bona Şarezorê bi Serdar ve hate bikirin. Yekekî …

Baban (1649-1850) mîrgeheke (îmareteke) kurdan bû, navê wê ji navê malbata Baban hatiye. Yekemîn serdarê mîrgeha Baban Ehmedê Feqî bû. Piştî wî Baba Silêman hat mîrê Şarezor. Baba Silêman sînorên mîrnişîna xwe fereh kir û gihande Kerkûkê. Piştî wî Silêman Paşa hat û sînor ferehtir kirin û gihande Koyê, Xaneqînê, …

Dîrok Bi efsaneya Kawayê hesinker re dîrokeke mezin tê ser ziman. Berî zayînê di deme Medan de keyê Asurî yê bi navê Dehaq êrîşî Mediyan dike û wan dike bindestê xwe de. Wan dike ku bike koleyên xwe. Lê medî li ber xwe didin. Di nav kurdan de ji deme Naîriyan ve li gor …