KURDÎ

Wefayî (1844 li Mahabad – 1902, Sûrî) Navê xwe yê malbatî Evdirehîm e, yek ji helbestvanên navdar ên kurd e. Jiyan Di ciwaniya xwe de perwerdeya olî dibîne û wekî sofîyekî deng dide. Sê caran diçe Mekeyê heca xwe dike. Di dawiya temenê xwe de li Silêmanîyê bicih dibe. Di heca xwe ya dawî de nexweş dikeve, li ser tixûbê Sûrî û başûrê Kurdistanê, jiyana xwe jidest dide. Yek ji …

Nalî an jî Nalî Şehrezûrî (b. 1791, Şehrezûr – m. 1855 Stembol, Tirkiye) matematîkzan, helbestvan, û zimannasekî kurd e. Navê wî yê resen “Xidir” e. Nalî Şarezûrî, lawê Ehmedê Şaweysê Mîkayîlî ye.[1]Li ser sala jidayîkbûna Nalî dîtinên cihêreng hene. Dîroknasê kurd Mihemed Emîn Zekî di pirtûka xwe ya bi navê “Kurtey Mêjûyî Kurd û …

Mele Xelîl di sala 1754an li Hîzanê hatibû dinê. Ew endamê malbateka ku gelek alim û zana derxistibûn. Bavê wî Mele Hisen û kalê wî Mele Xalîd jî zanayên dînê Îslamê bûn. Di salên xweyên biçûk de li cem bavê xwe dest bi hînbûna, Qur’anê kiriye. Li bavê xwe şunda li medreseyên din jî …

Polat di sala 1956’an de li navçeya Licêya Amedê hatiye dinyayê. Ew berî sala 1980’yî çend caran ji aliyê dewletê ve hat girtin û dûv re jî hat berdan. Di encamê de bêyî ku li dadgehê amade bibe, deh sal û nîv ceza xwariye. Wî beriya salên 1980’yî li welat …

Di sala 1977’an li Mêrdînê hatiye dinê. Ji sala 2002’yan û vir de li Amedê dijî. Di rojnameya Azadiya Welat de nêzî sê salan xebatên rojnamegeriyê dike. Ji ber xebatên xwe yên sendîkayê di sala 1999’an de ji Dersimê sirgûnî bajarê Nevşehirê dibe. Helbestên wî yên ewil di Jiyan Rewşen …

Ferzê, Ferzende, “Teyrê ser milê qîzan û bûkan”, yek ji dengbêjên navdar e. Ji gundê Kevir a Milazgira Mûşê ye. Mamosteyê Reso ye. Bi navê Zekiyê Lawê Mîralî fîrarek ew kuştiye. Li ser kuştina Ferzê gelek şik hene. Herçendî dibêjin di dîlanekê de bi şaşî derb lê ketiye jî, hin kes di wê baweriyê de ne Ferzê …

Miradê Kinê di sala 1943an de, li gundekî biçûk bi navê Gêrka Cehfer ku bi li ser Kerboranê ve ye, ji dayik bû ye. Navê bavê wî Ferho ye. Diya wî Hediya jî dotmama bavê wî bû. Ferho kurê Ehmedê Isayê Kinê ye. Dibêjin ku Isayê Kinê beriya sed salî ji biyaxetê hatiye û li Tora Hevêrka …

Kamran Simo Hedilî; di Sibata 1955’an de li gundê Hedilê yê bi ser navçeya Hezexê ve hatiye dinyayê. Ew di pirtûka xwe ya bi navê Lorîna Pênûsê de sedema nav guhartina xwe wisa dibêje. “…Ji xewna reşikê tirsê, bi şeqama pîrikê di tarîreşa seqema şevekê meha Sibatê ya 1955’an de …

Ûsivê Farî di sala 1954’an de li Amedê, li gundê Farê ji dayîk bûye. Dibistana seretayî qedandîye. Di sala 1987’an de koçî gundê Herbûtê dike. Li gund pez û dewaran bi xwedî dike. Birayê dengbêjê navdar Husêynê Farî ye. Zewicandî ye û heşt zarokên wî hene.  

Şêx Silo yan wekî di stranên xwe de dibêje “Sêwî Silo” yek ji dengbêjên navdar ê hemdemiyê Evdalê Zeynikê û Dengbêj Gulê ye. Jiyan Di dawiya 1700 ´î û destpêka 1800 ´î de li herêma Serhedê (Agirî) jiyaye. Hevalê Evdalê Zeynikê ye. Bi Evdal re gelek caran di civatên mîr û hakiman de pêşbirk sazkirine. Wî jî wekî Evdal di palasa Sirmelî Mamed Paşa de dengbêjî kiriye. …

Leyla Îşxan eslê xwe ji malbatek Êzidî tê û eslê vê malbatê jî digihê Bazîd’a navçeya Agiriyê. Malbata wê piştî buyerên 1912’an tevî refên reyayên Osmaniyan koçberî Rusyayê dikin û li herêma Elegezê a Ermenistanê bi cîh dibin. Herêma Elegezê dikeve li pişt çiyayê Agiriyê, ji %95 gelheya vê herêmê kurd e û navenda beşa dengê Elegezê a Radyoya …

Zeynelabidîn Zinar nivîskar, werger û lêkolînerê Kurd e, ji Bakûrê Kurdistanê ye, di 1953’yan de li gundê Hedhedkê girêdayî bi qeza Qubînê ve hatiye dinyayê. Bavê wî ji herêma Xerzana Jêrîn ji eşîra Pencînar û diya wî ji eşîra Reşkotan e. Pêşî li cem bavê xwe Medreseya Kurdî xwendiye. Ders …

Evdilsemedê Babek (b. 972, Colemêrg – m. 1019, Bexda ?) helbestvan û nivîskarê kurd e ku herî pêşîn bi zimanê kurdî bi zaravayê kurmancî helbest nivîsandiye. Evdilsemed kurê Babekê kurê Ebdulqasimê kurê Mensûrê hozanvan e. Leqeba wî Ebûl Qasim (Bavê Qasim) e, li gelek bajaran cîhên wek; Bexda, Nîşabûr, Mûsil û Hamedan xwendiye û geriyaye. Gorî Îbn Xelikan di pirtûka xweya Wefat el-Eyan de dinivîse ku Ew di sala 972’an li Colemêrgê tê dinê û di 1019’an de jî …