ÇAND

Eşîra Mizûrî yek ji kevintirîn eşîrên kurd e li Kurdistanê. Eşîra Mizûrî cara yekem ji aliyê Şerefxanê Bedlîsî ve tê behskirin di pirtûka wî ya Şerefname de di sala 1597an de. Ewliya Çelebî pirtûka rêwîtiyê ya bi navê “Seyahatnâme” de behsê Mizûrî kiriye. Ji aliyê Mark Sykes ve di sala …

Yekemîn pûlê postayê yê kurdî berî nêzîkî 100 salan ji aliyê Hikûmeta Kurdistana Başûr (Hikûmeta Şêx Mehmûdê Berzencî) ve di meha çiriya pêşîn a sala 1923’an de hatiye derxistin û di warê muemeleyên nava dewletê de wek pûlê malî hatiye bikaranîn. Li gor agahiyên Tariq Cambaz ku di rojnameya el-Îttihad …

Laleşê Nûranî, pêxemberê ola êzîdî ye. Ew, li gorî bawermendên êzîdî, pêxemberê ku xwûdê şandiya ser rûyê erdê ye. Êzîdîti, olekê ku herî kevnara ye. Dîroka wê ya olî ji hemû olên din yên ku hatine û çûne re bûye Ilham. Ji ber ku ola êzîdîtiyê berî hemûyan derketiya û hebûya, ji wan …

Tirbeya Hesen Beg a Xoşebê, yek ji tirbeyên dîrokî yên Wanê ye. Di sala 1585’an de, odeyeke medreseyê rakirine û tirbe li tenişta mizgeftokê ve goşeya başûrava ya medreseya Hesen Begî ve çêkirine ji ber şehîd ketina Hesen Begî ya Tebrîzê de gora wî anîne Xoşebê û ew di vê tirbeyê de …

Kumbeta Zortûlê ya Ercîşê, bermahiyeke dîrokî ya Wanê ye. Di nava zeviyên nezikî gundê Zortûla Ercişê de cih digire. Ji ber nebûna nivîsteka wê ne diyar e ku ev kumbete kî çêkiriye û ji aliyê kê ve hatiye avakirin. Lê tê texmînkirin ku di serê sedsala 15’an de ji şexsîyetekî …

Tirbeya Helîme Xatûnê, tirbeyeke dîrokî ya Wanê ye. Tirbeya Halîme Xatûnê ya li Westanê ji aliyê Melîkê Selçûqiyên Anatoliyê Îzetîn ve di sala 1335an de, ji bo keça wî Halîme Xatûn hatiye çêkirin. Tirbe, bi mînakên hostetiya kevirîn ve girîng e, û li cihê tirbeyê gorên Akoyûnî û Karakoyûnî jî balê dikişîne. …

 Seqiz yek ji navçeyên Parêzgeha Kurdistanê ye li Rojhilatê Kurdistanê ya girêdayî dewleta Îranê. Navenda vê navçeyê bajarê Seqize û Sahêw jî bajarek din ê girîng e li vê navçeyê de. Ev şaristan li bakûrê Parêzgeha Kurdistanê cih digire. Seqîz li bakur Bokan (navçe), li rojhilat Dîwandere (navçe), li başûr Merîwan (navçe) û li rojavayê xwe jî cînarê Banê ye …

Serdeşt yek ji bajarên parêzgeha Urmiyê û bajarekî binavûdeng a kurd li Îranê ye. 1546 m bilindahiya wê ji ruyê avê ye. Ew li bakûrê rojavayê Îranê li parêzgeha Urmiyê. Xelkê Serdeştê bi zimanê kurdî zaravayê Soranî Mukiryanî dipeyivin. Piraniya xelkê Serdeşt ku pêtir ji 125.000 e kurd in. Li navçeyên bajêr, eşîr û êlên wê Li herêmê êlên Begzade, Gewrek (Gawerk) …

Dêreke suryaniyên ortodoks e li hundira Sûra Amedê ye. Tê texmînkirin ku di sedsala 3’an hatiye çêkirin; dîroka wê heya sedsala sêyem tê zanîn. Bi arkîtektiya romayî û bîzansî hatiye çêkirin. Di nava baxçeyê dêrê de goristanên gelek oldaran hene. Tê zanîn ku berê jî wekî perestgeh hatiye bikaranîn. Patrîkê 2’yem Yaqûb ku ji Dêra Zehferana Mêrdînê hatiye, heta sala 1871’ê ku koça dawîn kiriye, li vir …

Şarîkurd an Şarêkurd an Dehkardu an Dehkurd paytexta perêzgeha Çarmihal û Bextiyarî li Îranê ye, gelê wî şehrî bi piranî Lur in, Kurd û fars jî hene. Dehkord di nivîsarên dîrokî de kêmtir tê gotin; Agahdariya rastîn li ser çêbûn û avabûna Dehkord û taybetmendiyên civakî û aborî yên niştecihên …

Gola Nazikê, goleke ava şirîn e ku li parêzgeha Bidlîs a Bakurê Kurdistanê ye. Gol li parlela bakur 38,855547°B û li 42,286783°E dirêjahiya rojhilat de ye. Gola Nazikê 1816 mêtre ji asta deryayê bilind e. Rûava golê 44.5 km² ye û kûrahiya golê ya herî zêde 50 mêtre ye. Ji ber ku ava golê şêrîn …

Gola Nemrûdê yan jî Gola krater a Nemrûdê, gola kraterê ya duyemîn a herî mezin a li Cîhanê û gola kraterê herî mezin a li Kurdistanê ye ku navê xwe ji navê heman çiyayê ku navê Qeralê Sumerî Nemrûd lê danîne wergirtiye. Gola Nemrûdê li rojavayê Gola Wanê di navbera navçeyên parêzgeha …

Zaxo, yek ji qezayên Herêma Kurdistanê ye û dihête hijmartin yek ji dergehên welatî. Navenda qezayê bajêrê Zaxo ye, ku dikeve başur-xoravayê deşta Sindiya ya navdar bi axa xwe ya bi bereket. Zaxo bajêrekî cuwan e, bi ava xwe ya zelal û hewayê xweş dihêt nas kirin. Ava Xabûrê di nîva bajêrî de diburit, …