ÇAND

Bajarê Kerkûkê serbajarê parêzgeha Kerkukê ye. Di çaxa deshilatdariya Sedam ew bajar ket ber Helmeta Te’rîb kirin (erebandin) û kurdên wê hatin derkirin u ereban ji bajarên din ve re hatin nîştecêkirin. Kerkûk mezintirîn bîrên petrola Kurdistanê li xo girtiye, mîna Babagurgur. Li gorî destûra bingehîn a Hikûmeta Kurdistanê wek paytexta herêmê tê qebûlkirin. Piştî jinavbirin û rûxandina rejîma Sedam Huseyîn di sala 2003an de, kurd û ereban li hev kirin ku …

Genetîk, cenetîk an jî jenetîk, zanista xwandina zikmakiya zîndeweran e. Cenetîk di çawaniya zikmakiya rûdem û şêweyan li ba mirov û caneweran vekolîn dike. Zaniyara nemsawî Gregor Johann Mendel (1822-1884) di sedsala nanzdehî de bingehên cenetîkê bi ceribandina ser jêmayiya polikên danî. Vê dahênê wî piştî dehsalan, di destpêka sedsala bîstê de hatî pejirandin. Ji …

Kurdên Urdunê yek ji gelên kêmjimarî yên li Urdunê ne. Hejmara kurdan li Urdunê li dora 40 hezarî ye û paşnavê piraniya wan “kurdî ye” û yên hinekan li gorî navê eşîrên wan e. Mirov dikare şopa hebûna kurdan li Levantê hetanî sedsala 12’mîn bikişîne. Gava ku xanedana Eyûbiyan hember Xaçperestan şerdikin, gelekî şervanên kurd jî di nava artêşên …

Li gorî çavkaniyên dîrokî, di dema Hîtîtiyan de navê herêmê “Ermania” bû. Navên kevn ên bajar jî “araks” û “Karask” bûn. Navê ku niha tê bikaranîn jî ji gotina qasrak tê. Tê texmînkirin ku ev nav ji êlekê tê ku beriya zayînê, li vê deverê bi cih bûbû. Li gorî …

Navê bajêr yê kevn wek Arze di çavkaniyên asûriyan de derbas dibe. Dema romayiyan de kela herêmê wek Karin, Karama, Karnoi, Karantis derbas dibû. Dema osmaniyan de nav wek Erzê Rom û Erzen Rum û Erzen ur-Rum û Erzn-i Rum hatiye guhertin û ew tê maneya Axa Roman, “Arz” bi erebî “Ax”a Kurdî yê. Bajarê Erziromê li ser riya karwan û koçberan …

Navê bajar yê kevn Keert e ( bi zimanê keldanî). Di çavkaniyên îslamê de nav wek Esard, Saîrd û Siirt derbas dibe. Bi kurdî jê re “Sêrt” tê gotin. Sêrt beriya zayînê ji bo demeke kurt di bin serweriya hîtîtan de ma. Pişt re beriya zayinê di salên 2000’ê de samiyan, babîliyan û asuriyan serwerî lê kiriye. Ji bo demekê jî …

Semsûr di nav sinorên komara Tirkiyê de ye. Serdema osmaniyan navê xwe Hisnê Mensûr (tr: Hısn-ı Mansur Sancağı) bû. Hisn Mensûr (Kela Mensûrê) navê herî kevn ê bajêr e. Piştî avabûna Cumhuriyeta Tirkiyê navê bajar bû Adiyaman. Bi kurdî jê re dibêjin Semsûr. Wekî din çend navê wê yên ku pir nayên zanîn hene weke: Kor Semsûr, Wadî leman, …

Bismil yek ji navçeyên Amedê ye. Di sala 1936’an de bûye navçe. 55 km ji Amedê dûr dikeve. Rûber 17.000 km² ye û nifûsa wê 118.605 e.  navçe li qeraxa çemê dîjleyê hatiye avakirin. Herweha li ser riya Amed û Batmanê ye û li navçeyê riya hesinî jî derbas dibe. Li Bismilê koçerên Bulgar bi destê …

Arjentîn an jî Komara Arjentînê, welatekî li Amerîkaya Başûr e. Welatiyên Arjentînê bi zimanê spanî diaxivin. Ev welat dikeve navbera zincîra çîyayên Andê û li başûr rojava jî dikeve ser Okyanûsa Atlantîk. Herwiha Arjentîn dikeve ser sînorên çend welatan jî: Ûrûguay, Brazîl, Paraguay, Bolîvya û Şîle. Navê Arjentînê ji peyveka latînî Argentumê peyda bûye û wateya wê jî zîv e. Herêmên federal ên Arjentînê Buenos Aires (La Plata) …

Kurdên Swîsre ji rûniştvanên Swîsre ên bi eslê xwe kurd in re tê gotin. Di nava ew 20 salên dawî de civata swîsrî rastî gelek guhertinên çandî, olî û zimên hat. Di dawiya salên 1960’î de bi hatina gelek xebatkarên ji Tirkiye jimara koçberên misilman her ku diçe meztir dibe. Cara ewil kurd di salên …

Riha parêzgeh, bajarekî bakurê Kurdistanê (digel Tirkiye) ye. Riha yek ji bajarên herî qedîm û kevnare yên cîhanê ye. Her wiha di dîrokê de Riha wekî hêlîna mirovahiyê û qada şaristaniyê tê zanîn. Heta niha gelek şaristanî hatine li ser vê axê serwer bûne. Li ser axa Rihayê gelek şerên dijwar pêk hatine. Dema ku navê Rihayê tê …

Xelat, yek ji navçeyên Bedlîsê ye. Rûbera wê 1.044km² ye. Hejmara niştecihên navendê 23.000 û bi giştî jî nêzîkî 45.000 e. 26 gund û 2 mezreye wê hene. Gel ji Kurdan pêk tê. Di salên 60´î de dewleta Tirk navên erdnîgarîk ên Kurdî qedexe kiriye û navên bi Tirkî pêve daniye. …

Behayî, dînek e ku ji aliyê Behaulah ve hatiye derxistin. Di eslê xwe de bingeha dînê Behaî ji îslama Şîeye. Berî damezrandina dînê Behaî, kesên vî baweriyê ji terîqeta Babitiyê bûn. Babitî jî şaxeke ji Şêxiye û Şêxiye jî baskekê Îslama Şîe ye. Behaulah bi navê xwe yê rastî Mîrza Husên Elî …