ÇAND

Erdheja Gimgimê 1946, yek ji erdhejên li Kurdistanê bûne ye. Di 31’ê gulanê 1946, di katjimêr 05:15’ê de rûdaye. Navenda erdhejê navçeya parêzgeha Mûşê Gimgim û gundên wê bûye. Hêza wê 6,0 richter bûye. Wê demê alavên pîvana hêza erdhejê li herêmê nebûne, ev agahî ji statîstîkên fermî yên Romê (Tirkiye) ne. Bi qasî 17 çirke berdewamkiriye, 839 kesan …

Konê Reş   Wek ku diyar e her miletek di cîhanê de, pênasîn û hebûna xwe bi zimanê xwe dide naskirin; li Erebistabê zimanê Erebî nîşana hebûna miletê Ereb e, li Tirkistanê zimanê Tirkî nişana hebûna miletê Tirk e, wiha jî li Kurdistanê zimanê Kurdî nîşana hebûna miletê kurd e. Di …

Eşîra Ertoşiyan ji 12 baban pêk tê. Yek ji wan Gewdan in. Gewdan li Başûrê Kurdistanê bi navê Gawda navdar e. Ev eşîr li Başûrê Kurdistanêli Zaxo û Duhok û Semel û li bajarên Şirnex, Wan û Colemêrgê dijîn. Nifûsa wan gelek zêde ye. Eşîra Gewdan ji 4 bavikên girik û ji 7 bavikên hûrik pêk …

Ertoşî yek jî konfederasyona eşîrên kurda ye. Ev eşîr li gelek deverên Kurdistanê belav bûne. Li bajarên wek Colemêrg, Çelê, Wan, Elbak, Elkê, Şax, Payîzava, Gever, Duhok, Sêmêl, Şirnex, Şêxan Panos, Melezgirt, Elcewaz, Xelat dijîn. Bi dûçûna çavkaniyên herêmî bingeha vê eşîr-konfederasyonê li gundê Ertoşa girêdayî Çelê ye. Li vir belavî deverên din bûye. Bi dûçûna Martin van Bruinessen …

Erdheja Wanê 2011 yek ji erdhejên mezin ên li Kurdistana Tirkiyeyê rûdaye ye. Di 23ê çiriya pêşîn 2011an de, di katjimêr 13:41ê de pêk hatiye û bi qasî 25 çirke berdewam kiriye. Navenda erdhejê 17 km ji bajarê Wanê dûr e, nêzîkî gundê Sorsoratê. Derbareyê hêza erdhejê de nêrînên cuda hene. Pirranî dibêjin hêza erdhejê 7,2 richter bûye. Erdhejê ziyana mezin …

Kûran eşîreke Wêranşarê ye. Eşîrek ji federasyona eşîrên Millan e. Ev eşîr ji deh beran pêk tê: Ûsbekan Sosikan Mûrîsyan Alan Sermastan Hesaman Mamoyan Xerzoyan Tatan Kelaxiyan Malmezinên usbekan mala Nokoya ye û malmezinên sosikan mala Simo ye. Bi piranî li Wêranşarê diminin û li Sêwreg û Amedê çend gundên wan jî hene. Li Wêranşarê gundên Nebeyûb, Berkevir, Kelwêrin, Pemboliq, Donxuz, Mişk, Xidiraxacî, Qûlik, Zok, Îşxan û Qiran gundên sermastan, hesaman û alan in. …

Pîlvank navê eşîr û ocaxeke Dêrsimê ye. Eşîra Pîlvank li Dêrsimê bi taybetî li navçeya Pêrtagê dijî, belê gundên pîlvankî li Mazgêrd û Mamekîye jî hene. Hin şaxên vê eşîrê koçberê Şîranê (Gumuşxane) û Avşînê (Gurgum) bûne. Gelheyê pîlvankan tenê li Dêrsimê qasê 10.000an tê texmîn kirin. Pîlvankî hemû Qizilbaş (Elewî) in û bizedêyî bi zaravayê Kurmancî diaxivin, hinek jî …

Cûdîkan navê eşîreke Reşî, li Qonyeyê ye. Cûdîkan li Yunak û Qulûyê dijîn. Navê xwe ji Çiyayê Cûdî girtine. 15 gundên Cûdikanî li herêma Yunak û Qulûyê hene. Ji zaravayê wan re Cûdîkanî tê gotin. Li Îlamê jî eşîreke bi vî navê heye, belê ew bi beşî Lurî diaxivin.   Bernamegeh Kurdî / bernamegeh@gmail.com

Eşîra Dorika (Dorikan, Dorekan, Dorek) yek ji eşîrên herî kevin û mezin e di Kurdistanê de. Nevîyên Mîr Dorik Xanê Bedlîsê ne. Mîr Dorek, mezinekî rojkiyan bû û apê Şerefxanê Bedlîsê bû. Serokê Eşîra Dorika, ji Malbata Abbas in, li Gundê Dugirê ne. Bêtir ji 140 Gundên Eşîra Dorika di herçar perçên Kurdistanê de hene. Herêm û …

Pira Dehderî an jî Pira Belek navên pira kevn û dîrokî ya Amedê ye ku li ser çemê Dîcleyê hatiye avakirin. Ji bo deh çaviyên wê yên avê hene, jê re gotine Pira Dehderî. Pira Dehderî, li derve bajêr, li aliyê başûr, ji Deriyê Mêrdînê 3 km ji bajêr dûr e. Dirêjahiya pirê 180 metre û firehiya …

Kela Cizîrê li bakûrê Cizîrê li ber ava Dicle ye. Ev kelha xwediyê şatoyeke mezin, di dema Gudîyan de hatiye avakirin, piştî wan di demê Aşûrîyan de ji nû ve hatiye tamîrkirin. Salên pêşî yê îslamiyetê de hindek tamîrat lê hatine kirin û di demê Ebasîyan de jî ciyên xirab boyîn ji aliyê Emerê kurê Ebdilezîz ve hatîne …

Dirêjan, yek ji eşîrên herî mezin ên Meledî û Kurdistanê ye. Di sala 748’an de piştî zayîne, ji alî Ebû Muslim Xoresanî ve 24 êlên kurd ji Xorasan tên şandinî Kerkûk, Erbîl û Rojavayê. Eba bi hêza wan Emevî ger kirin û şûna wan Ebasî hatin karînê (îktîdarê). Di sala 754’an de jî, Ebû Muslim Xoresanî ji alî …

Bacelanî an Bacilan êleka li herêmên Behdînan, Gûran û Lekistan e. Bacelanî bi kevneşopî li dedora Xaneqîn, Qesrî Şirîn û hinek ji wan jî li Mûsilê di nava Şebekan de dijîn. Navê Bacelanî bi kurdî tê wateya cîhê, warê bazan. Ji devoka êla bacelan re, bacelanî tê gotin. Gorî gelek zimannasan, ev xwêdî zaraveyeke serbixwe ne. Gelekê dişibe …