KURDÎ

Mesûd Barzanî (z. 16’ê tebaxa 1946’an, li Mehabadê, Rojhilatê Kurdistanê) ramyarê kurd û serokê PDK’ê ye. Jînenîgarî Mesûdê kurê Mela Mistefa Barzanî di 16’ê tebaxa 1946’an de li bajarê Mehabadê li Kurdistana Îranê, li jêr alaya Kurdistanê û li roja damezrandina Partiya Demokrat a Kurdistanê ji dayik bûye. Li serdema temena kurt ya Komara Kurdistanê li Mehabadê ku yekemîn giyana serbixwe ya kurdî …

Celal Talebanî (bi soranî: جەلال تاڵەبانی‎, Celal Tallebanî; bi erebî: جلال طالباني‎‎, Jalāl Tālabānī) (z. 12’ê sermawezê 1933 li gundê Kelkanê, Silêmanî – m. 3’ê kewçêrê 2017 li Berlînê, Almanya[1]), siyasetmedar kurd û serokkomarê Îraqê bû. Jînenîgarî Talebanî di sala 1933’an de li Başûrê Kurdistanê li gundekî girêdayî Dokanê ji dayîk bûye. Xwendina xwe ya destpêkê û navîn li Koysinceq û ya lîseyê li Hewlêr û Kerkûkê qedand. Di ciwaniya xwe de Talebanî beşdarî xebata siyasî bû ye, ew di sala 1951’ê de weke endamê …

Felekedîn Kakeyî pêşmerge, nivîskar, rojnamevan û siyasetmedarekî kurd bû ku di sala 1943an de li bajarê Kerkûkê hatiye ser dinyayê. Endamekî binemala seyîd û şêxên kakeyiyan bû. Ew nivîskar û edîtorê rojnameya Eltaxî ya Partiya Demokrat a Kurdistanê (PDK) bû û heta 12em kongreya PDKê endamê komîteya navendî û polîtburoya vê partiyê bû û mirovekî nêzîkî Îdrîs Barzanî, Mesûd Barzanî û Nêçîrvan Barzanî bû. Rewşenbîrê kurd Felekedîn Kakeyî …

Silêman Nazîf (z. 1869 – m. 1927), yek ji nivîskar û helbestvanên Amedê ye. Ji xeynî Kurdî Farsî, Erebî û Fransî dizanibû. Doza Kurdistaneke serbixwe dikir, ji ber wê serê wî bi dewleta Osmaniyan re dikete belayê. Gerînendetiya çapxaneya Amedê û redaktoriya rojnameya Amedê dikir. Ji destê hikumetê direve Parisê û li wir bi navê Meşweret rojnameyekê dertîne. Li ser rexneyên mîrên Kurd cezayê …

Ekrem Cemîl Paşa (z. 22’ê reşemiyê 1891 li parêzgeha Amedê – m. 31’ê rêbendanê 1974 li Şamê) yek ji rewşenbîr û têkoşerên kurd e. Mirovekî arîstokrat bû. Neviyê desthilatdarê kurd ê Amedê Ehmed Cemîl Paşa û kurê Qasim Begê Amedî bû. Di zaroktiya xwe de di nav derfetên dewlemend de perwerde didît. Ji aliyê malbata wî bo xwendina zanîngehê tê şandin bajarê Stenbolê. Li wir bi rewşenbîr …

Rojnamewan û nuştox Munzur Çem 1947 de dewa Kêxî (Cêxî) Qurze de ameyo dinya. Mektebo verên dewa Kêxî Seter de, mektebê mîyanên Qeza Dêrsimî Nazimiya de wend. 1969 de Kolejê Sihhetî yê Dîyarbekirî (Diyarbakır Sağlık Koleji), 1971 de kî Mektebê Îqdîsadî û Ticarî yo Berz yê Anqara qedêna. Munzur Çem, 1970 ra bi nika yew het ra …

Hesenê Metê nivîskarekî kurd e. Hesenê Metê di sala 1957an de li Erxeniya Diyarbekirê hatiye dinyayê. Ew zêdeyî bîst salî ye li Swêdê dijî. Kitêbên Hesenê Metê yên ku heta niha çap bûne ev in: Smîrnoff, novel, 1991. Labîrenta cinan, roman, 1994. Epîlog, novel, 1998. Ardû, çîrokên gelêrî, 1991. Tofan, novel, 2000. Keça Kapîtan, Pûşkîn (werger) 1998. …

Yilmaz Odabaşi helbestvanek kurd e û bi tirkî dinivisîne. Di sala 1961 da li Amed ê ji dayik dibe. 1980 tê girtin. Di navbera 1985-2005 da gotar, çîrok û ceribandinên wî di kovar û rojnameyên mîna Yazko Somut, Günümüzde Kitaplar, Düşün, Sokak, Gerçek, 2000’e Doğru, Özgür Gündem, Evrensel Kültür, Edebiyat û Eleştiri, Varlık, Express, Söz, Cumhuriyet, Siyah Beyaz, Birikim, Öküz, Birgun, Esmer da hat weşandin. Berhem Yurtsuz Şiirler (Helbest, 1987) …

Zehawî navê wî yê rastî Zehawî Muhemmed Fewzî (1834, Silêmanî – 1890 Bexda, Iraq) yek ji nivîskar, felsefevan û wêjevanê kurd e. Zehawî kurê Emîr Ehmed e, navê kalikê wî jî Hesen e. Malbata Zehavî ji Emîr Silêman Paşa aciz bûbûn ji ber wî koçî cem Mele Ehmedê Zehab kirin wê demê sala 1834an de Zehavî tê dinyayê loma navê wî Zehavî …

Faik Bucak di sala 1919an de li  bakurê Kurdistanê, hatîye dinê, li sala 1939 zanîngehê  xelas kirîye.  Di sala 1945an de  wek parêzer dest bi  stajê  kirîye . Di  sala 1953an de wek parêzerekî  azad kar kirîye. Di sala 1961an de  li gel hevalên xwe, Seîd Elçi û Omer Turhan …

Ilyas el-Kurdî an jî Ilyasê Kurdî (z. 1637, Şam, Rojavayê Kurdistanê – m. 1726) Nivîskarekî kurd û alimekî Îslamê bû. Jiyana wî Ilyasê Kurdî navê bavê wî Îbrahîm navê kalikê wî jî Dawid e, Ew di sala 1637’an hatiye dinê, Wî hevotina xwe a dîn li Şamê girtîye. Bi pirranî li ser fiqiha mezheba şafiî xwedî ‘îlim bû Îlyas geleke pirtûk li ser hiquqa Îslamê …

Bro Omerî (z. 1942 – m. 4ê rêbendanê 2007) nivîskar û helbestvanekî kurd e. Ew (Operator Dr. Îbrahîm Yildirim) di sala 1942’yan de li gundê Çalê yê Nisêbînê hatiye dinê. Omerî, 1957an de li Nisêbînê dibistana navîn temam kir pişt re, li Mêrdînê lîse û ji pê re jî li Stenbolê xwendina xwe xelas kir …

Evdila Demirbaş (bi tirkî: Abdullah Demirbaş) berê; şaredarê Surê ya Amedê ye. Abdullah Demirtaş di sala 1966an de li bajarê Diyarbekirê, li navçeya Licê, li gundê Sîsê ji dayîka xwe bû ye. Wî dibistana sereaytê li Amedê li dibistana Silêman Nazîf, paşê li Elî Emiriyê, li dibistana amadehiye karbendê û li Elezîzê jî di Zanîngehê de beşa Fen û Edebîyatê xwendîye. Ji sala 1990’î û …